X

سره و ناسره در روایات معراج

Print

لزوم پرداختن به این بحث

روایات مربوط به معراج آنقدر در عمق باورهای ما مسلمانان رسوخ کرده که می­توان گفت تقریباً همطراز اعتقادات اصلی ما مثل توحید و نبوت و ... شده است ، بطوریکه با همه عناصر اصلی اعتقادی در ارتباط قرار دارد .

به همین جهت ایرادات و اشکالات احتمالی آن ، قطعاً در اعتقادات اصلی ما خدشه­ وارد خواهد نمود .

چون قرآن کریم هیچ چیزی را که به اعتقادات اصلی اسلام مربوط شود فروگذار نکرده (چون تبیان کلّ شیء است) لذا بررسی روایات مذکور در شعاع قرآن بما کمک می­کند سره را از ناسره و غلط را از صحیح تشخیص داده و خرافاتی را که قدمتی هزار و چند صد ساله دارد زدوده و اعتقادات خویش را قدمی دیگر به قرآن نزدیک­تر نموده و پالایش و پاکسازی نمائیم .

روش کار

حلقه اتصال تفاسیر قدیم و معاصر تفسیر شریف المیزان است . بطوریکه می­توان آنرا از ویژگی­های مهم این تفسیر دانست . زیرا اولاً نظرات مهم قدما را نقل و مورد نقد و بررسی قرار می­دهد ، و در پایان ، قبول یا رد یا تکمیل و یا اصلاح می­نماید ، در نتیجه پژوهشگر را نسبتاً بی­نیاز از مراجعه به منابع تفسیری قدما می­کند. ثانیاً این تفسیر نوعاً مورد استفاده و تقلید مفسران پس از خود قرار گرفته است .

تفسیرالمیزان در هر فصلی یک «بحث روایتی» دارد که پس از متن می­آید و در آن اهمّ روایاتی را که در آن باب وارد شده نقل می­کند ، و مورد نقد و بررسی قرار می­دهد . مرحوم علامه پس از ذکر یک روایت اگر در آن باب روایات مشابه دیگری هم بوده باشد از ذکر آنها خودداری می­نماید و فقط با ذکر جمله­ای اشاره می­کند که در آن باب روایات دیگری نیز وارد شده است .

بنابراین روش ما در این باب این است که روایات مربوط به معراج را از تفسیرالمیزان نقل می­کنیم و آنگاه آنرا مورد نقد و بررسی قرار می­دهیم و ایرادات و تعارض­های بزرگ آنها را با قرآن ، و احکام عادی و بدیهی عقلانی و غیره ذکر نموده و برای رعایت اختصار از ذکر ایرادات جزئی آن نیز خودداری می­نمائیم .

برای این کار ، ذیلاً دو «بحث روایتی» از ترجمه تفسیر المیزان انتخاب نموده و مورد ارزیابی قرار میدهیم .

روایت اول :

این روایت از اواسط صفحه 7 جلد 13 ترجمه تفسیر المیزان شروع و تا اواخر صفحه 19 ادامه دارد (که نزدیک به 13 صفحه با قلم ریز است و در مجموع روایتی است بسیار طولانی با شرح جزئیات بسیار ، که البته ما ضمن نقد قسمتهائی از آن ، محل دقیق مطلب مورد نقد را با ذکر صفحه و پاراگراف و سطر در المیزان مشخص کرده ایم تا خواننده کنجکاو در صورت تمایل بتواند به محل مورد بحث مراجعه نموده و متنِ مورد نقد را ببیند تا بتواند راجع به درستی یا نادرستی نقد ما ارزیابی صحیحی بدست بیاورد .

این روایت شرح میدهد که پیامبر (ص) چگونه از مکه به بیت المقدس و از آنجا به «آسمانها» برده شد و با پیامبران سابق دیدار و گفتگو کرد و سپس به «ملاقات» خداوند رفت و با او «گفتگو» کرد و در این مسیر بهشت و جهنم و شمه ای از عذاب اهل جهنم و نعمت اهل بهشت را نیز «دید» و بالاخره بازگردانده شد .

چنانکه خواهید دید ، ما به این روایت از لحاظ های