X

راهنمای تحلیلی برای رسیدن به فهم بهتر قرآن

Print

برایِ یافتنِ سریع راهنمای تحلیلیِ سوره‌­ها

ذیلاً یک لیست الفبائی از سوره‌­ها درج شده که به خواننده محترم کمک می­کند هر سوره را چه در ترتیب نزول و چه در ترتیب رایج به سهولت پیدا کند.

البته در این لیست الفبائی، الف و لام تعریف اول اسم سوره­ها حذف شده، و هر یک از اسامی دو رقم دارد که یک خط ممیز بین آنها فاصله انداخته. بطوریکه عدد سمت راست، نشانۀ ترتیب نزول و عدد سمت چپ نشانۀ ترتیب رایج است. مثلاً ابراهیم 62/14 یعنی سوره ابراهیم از لحاظ لیست ترتیب نزول  62 و از لحاظ ترتیب رایج 14 می­باشد.

 

ابراهیم

62/14

احزاب

103/33

احقاف

56/46

اسراء

63/17

اعراف

77/7

اعلی

25/87

آل­عمران

100/3

انبیاء

67/21

انشراح

7/94

انشقاق

39/84

انعام

76/6

انفال

96/8

انفطار

27/82

بروج

47/85

بقره

90/2

بلد

18/90

بینه

91/98

تبت

48/111

تحریم

113/66

تغابن

101/64

تکاثر

17/102

تکویر

28/81

توبه

110/9

توحید

2/112

تین

10/95

جاثیه

55/45

جمعه

99/62

جن

50/72

حاقه

29/69

حج

89/22

حجر

74/15

حجرات

111/49

حدید

102/57

حشر

97/59

حمد

3/1

دخان

52/44

دهر

36/76

ذاریات

45/51

رحمان

35/55

رعد

87/13

روم

86/30

زخرف

53/43

زلزال

4/99

زمر

81/39

سباء

60/34

سجده

80/32

شعراء

65/26

شمس

11/91

شوری

59/42

ص

69/38

صافات

68/37

صف

94/61

ضحی

6/93

طارق

13/86

طلاق

106/65

طور

33/52

طه

75/20

عادیات

93/100

عبس

22/80

عصر

1/103

علق

15/96

عنکبوت

83/29

غاشیه

31/88

فاطر

85/35

فتح

107/48

فجر

20/89

فرقان

79/25

فصلت

54/41

فلق

8/113

فیل

46/105

ق

40/50

قارعه

5/101

قدر

14/97

قریش

16/106

قصص

70/28

قلم

30/68

قمر

44/54

قیامه

38/75

کافرون

24/109

کوثر

51/108

کهف

78/18

لقمان

82/31

لیل

12/92

مائده

114/5

ماعون

92/107

مجادله

112/58

محمد

95/47

مدثر

41/74

مرسلات

23/77

مریم

72/19

مزمل

26/73

مطففین

37/83

معارج

49/70

ملک

88/67

ممتحنه

108/60

منافقون

98/63

مؤمن

57/40

مؤمنون

61/23

نازعات

42/79

ناس

9/114

نباء

32/78

نجم

21/53

نحل

84/16

نساء

104/4

نصر

109/110

نمل

71/27

نوح

43/71

نور

105/24

واقعه

34/56

همزه

19/104

هود

64/11

یس

58/36

یوسف

73/12

یونس

66/10

 

 

 

 

 

 

 

ضمناً سوره­‌های: 1- تبت، 2- توبه، 3- توحید، 4- فاطر، 5- محمد(ص)، و 6- مؤمن؛ به ترتیب، به این اسامی نیز معروف می­باشند: 1- مسد، 2- برائت، 3- اخلاص،4- ملائکه، 5- قتال، و 6- غافر. لذا بهتر است هنگام مراجعه به فهرست به این نکته نیز توجه فرمائید.

 

فهرست

موضوع................................................................................................ صفحه

کاربرد این کتاب چیست؟........................................................................................................ م/9

بزرگترین هنر یک مفسر چیست ؟........................................................................................ .م/19

نقل از «مقدمۀ مؤلف» کتاب «تفسیر تحلیلی قرآن کریم»................................................... م/21

مرحله اول (1)

1.  سوره  عصر.......................................................................................................................... 2

2.  سوره  توحید ...................................................................................................................... 3

3.  سوره  حمد......................................................................................................................... 3

4.  سوره  زلزال  ...................................................................................................................... 3

5.   سوره  قارعه   ................................................................................................................... 3

6.  سوره  ضحی  ..................................................................................................................... 3

7.  سوره  انشراح ...................................................................................................................... 3

8.  سوره  فلق .......................................................................................................................... 4

9.  سوره  ناس ......................................................................................................................... 4

10. سوره  تین ........................................................................................................................ 4

11.  سوره  شمس ................................................................................................................... 4

12.  سوره  لیل ....................................................................................................................... 5

13.  سوره  طارق .................................................................................................................... 7

14.  سوره  قدر ....................................................................................................................... 8

مرحله دوم (9)

15.  سوره  علق ..................................................................................................................... 10

16.  سوره  قریش .................................................................................................................. 11

17.  سوره  تکاثر .................................................................................................................... 11

18.  سوره  بلد ....................................................................................................................... 11

19.  سوره  همزه .................................................................................................................... 13

20.  سوره  فجر ..................................................................................................................... 13

21.  سوره  نجم ..................................................................................................................... 14

22.  سوره  عبس ................................................................................................................... 17

23.  سوره  مرسلات ............................................................................................................... 18

24.  سوره  کافرون ................................................................................................................ 20

25.  سوره  اعلی .................................................................................................................... 20

26.  سوره  مزمل ................................................................................................................... 22

مرحله سوم (24)

27.  سوره  انفطار ................................................................................................................... 25

28.  سوره  تکویر ................................................................................................................... 26

29.  سوره  حاقه .................................................................................................................... 27

30.  سوره  قلم ...................................................................................................................... 29

31.  سوره  غاشیه .................................................................................................................. 30

32.  سوره  نباء ...................................................................................................................... 31

33.  سوره  طور  .................................................................................................................... 33

34.  سوره  واقعه .................................................................................................................... 35

35.  سوره  رحمان ................................................................................................................. 37

36.  سوره  دهر (انسان) ........................................................................................................ 39

37.  سوره  مطففین ............................................................................................................... 41

38.  سوره  قیامه ................................................................................................................... 42

39.  سوره  انشقاق ................................................................................................................. 44

40.  سوره  ق ......................................................................................................................... 45

مرحله چهارم (48)

41.  سوره  مدثر .................................................................................................................... 49

42.  سوره  نازعات ................................................................................................................. 50

43.  سوره  نوح ...................................................................................................................... 52

44.  سوره  قمر ...................................................................................................................... 53

45.  سوره  ذاریات ................................................................................................................. 56

46.  سوره  فیل ..................................................................................................................... 59

47.  سوره  بروج .................................................................................................................... 59

48.  سوره  مسد (تبت) ......................................................................................................... 60

49.  سوره  معارج .................................................................................................................. 60

50.  سوره  جن ...................................................................................................................... 62

51.  سوره  کوثر ..................................................................................................................... 63

مرحله پنجم (64)

52.  سوره  دخان ................................................................................................................... 65

53.  سوره  زخرف .................................................................................................................. 68

54.  سوره  فصلت .................................................................................................................. 72

55.  سوره  جاثیه ................................................................................................................... 75

56.  سوره  احقاف .................................................................................................................. 79

57.  سوره  مؤمن ................................................................................................................... 81

58.  سوره  یس ..................................................................................................................... 85

59.  سوره  شوری .................................................................................................................. 88

60.  سوره  سباء .................................................................................................................... 92

مرحله ششم (95)

61.  سوره  مؤمنون ................................................................................................................ 96

62.  سوره  ابراهیم ................................................................................................................. 98

63.  سوره  اسراء ................................................................................................................... 102

64.  سوره  هود .................................................................................................................... 105

65.  سوره  شعراء ................................................................................................................. 110

66.  سوره  یونس ................................................................................................................. 113

67.  سوره  انبیاء .................................................................................................................. 118

68.  سوره  صافات ................................................................................................................ 122

69.  سوره  ص ..................................................................................................................... 124

مرحله هفتم (127)

70.  سوره  قصص ................................................................................................................. 128

71.  سوره  نمل .................................................................................................................... 130

72.  سوره  مریم ................................................................................................................... 133

73.  سوره  یوسف ................................................................................................................ 135

74.  سوره  حجر ................................................................................................................... 137

75.  سوره  طه ..................................................................................................................... 139

76.  سوره  انعام ................................................................................................................... 142

77.  سوره  اعراف ................................................................................................................. 147

78.  سوره  کهف .................................................................................................................. 153

مرحله هشتم (156)

79.  سوره  فرقان ................................................................................................................. 157

80.  سوره  سجده ................................................................................................................ 159

81. سوره  زمر ...................................................................................................................... 161

82.  سوره  لقمان ................................................................................................................. 165

83.  سوره  عنکبوت ............................................................................................................. 168

84.  سوره  نحل ................................................................................................................... 171

85.  سوره  فاطر ................................................................................................................... 176

86.  سوره  روم ..................................................................................................................... 179

87.  سوره  رعد .................................................................................................................... 183

88.  سوره  ملک ................................................................................................................... 185

مرحله نهم (187)

89.  سوره  حج ..................................................................................................................... 188

90.  سوره  بقره .................................................................................................................... 191

91.  سوره  بینه .................................................................................................................... 200

92.  سوره  ماعون ................................................................................................................ 201

93.  سوره  عادیات ............................................................................................................... 202

94. سوره  صف ..................................................................................................................... 202

95.  سوره  محمد(ص) ........................................................................................................ 203

96.  سوره  انفال ................................................................................................................... 206

97.  سوره  حشر ................................................................................................................... 209

98.  سوره  منافقون .............................................................................................................. 211

99.  سوره  جمعه ................................................................................................................. 211

100.  سوره  آل عمران ........................................................................................................ 213

101.  سوره  تغابن ............................................................................................................... 221

102.  سوره  حدید .............................................................................................................. 223

103.  سوره  احزاب .............................................................................................................. 225

مرحله دهم (229)

104.  سوره  نساء ................................................................................................................. 230

105.  سوره  نور ................................................................................................................... 236

106.  سوره  طلاق ............................................................................................................... 239

107.  سوره  فتح .................................................................................................................. 241

108.  سوره  ممتحنه ........................................................................................................... 243

109.  سوره  نصر ................................................................................................................. 245

110.  سوره  برائت (توبه) .................................................................................................... 245

111.  سوره  حجرات ............................................................................................................ 249

112.  سوره  مجادله ............................................................................................................ 251

113.  سوره  تحریم .............................................................................................................. 252

114.  سوره  مائده ............................................................................................................... 254

پیوست 1 (قسمتی از مقدمه استاد، آیه­الله ایازی)................................................................. 259

پیوست 2 (از همین قلم)....................................................................................................... 262

 

 

 

«کاربرد این کتاب چیست؟»

 

این کتاب چنانکه ذیلاً در بخش «مثال» تشریح شده، برای «خواندن» نیست بلکه برای «مراجعه» است.

استفاده از این کتاب برای کسانی میسر است که توان ترجمه ساده تحت­اللفظی قرآن کریم را دارند اما هنگام مطالعه قرآن ممکن است به آیاتی برخورد نمایند که آن را آنقدر که دلشان راضی شود، درک نکنند و در آن هنگام اگر به این کتاب (مطابق مثالی که ذیلاً ارائه می­شود) مراجعه کنند، راضی و قانع خواهند شد.

مثال

آیه ای را انتخاب می کنید و می خواهید بطور قانع کننده ای آن را بفهمید.

برای رسیدن به این منظور، پیشنهاد می کنیم این کارها را انجام دهید:

  1. با استفاده از جدول «راهنمای تحلیلی» (در صفحه م/3) شماره لیست ترتیب نزول سوره را پیدا کنید.

اگر نام سوره مورد نظر با الف و لام شروع می شود (مثلا «البقره») الف و لام را در نظر نگرفته و نام سوره را بقره در نظر گرفته و در جدول مذکور با توجه به ترتیب الفبا «ب» را جستجو کرده و آن را بیابید.

مثلا در مورد همین سوره بقره، در سطر دوم جدول، در ستون پنجم ( از راست به چپ) دو رقم هم دارد که با ممیز از یکدیگر جدا شده (2/90) که عدد 90 نماینده شماره ترتیب  نزول آن سوره در لیست  ترتیب نزول، و عدد 2 شماره رایج آن است که با  استفاده از آن  می توانید به فهرست اول کتاب مراجعه و صفحه شروع سوره را بیابید.

  1. پس از مراجعه به سوره مورد نظر کمی بالاتر از نام سوره، عنوان «مرحله»ای را که سوره مورد نظر در آن واقع شده را یافته و به ابتدای آن رجوع کنید.

  2. در مدخل «مرحله» مورد نظر به تابلوی مربوطه توجه کرده و جمله ای را که در آن وجود دارد یادداشت کنید. (مثلا تابلوی مرحله سوم این است : «مطرح نمودن پررنگ آخرت و جذب نفوس مستعد») که این جمله را در برگ جداگانه ای یادداشت کنید و آن را «یادداشت شماره 1» نام بگذارید.

  3. اینک که سوره مورد نظر را یافته اید، از «جدول1» و « جدول درج ها » عبور کرده و به قسمت پاراگراف ها می رسید.

اگر توجه کنید درست قبل از شروع قسمت پاراگراف ها جمله ای تحت عنوان «درس» سوره، به چشم می خورد. آن را هم تحت عنوان «یادداشت شماره 2» نامگذاری و یادداشت کنید.

  1. در قسمت پاراگراف ها محلآیه مورد نظر را پیدا کرده و ابتدا و انتهای پاراگراف را مشخص نمایید، و جمله «درب» پاراگراف را نیز تحت عنوان «یادداشت شماره 3» نامگذاری نموده و در برگ جداگانه ای بنویسید.

 اینک شما در یک برگ جداگانه سه جمله تحت عنوان های به ترتیب یادداشت شماره 1 و 2 و 3 دارید.

  1. اینک آیه مورد نظر را دو - سه بار بخوانید، طبعا درکی از مفاهیم مندرج در آن در ذهن شما نقش می بندد.

  2. حالا پاراگرافی را که آیه مورد نظر را در خویش دارد یکی دو بار بخوانید و سپس آیه مورد نظر را جداگانه بخوانید.

پس از انجام این عمل درک خواهید کرد آیه مورد نظر را بهتر می فهمید.

این «بهتر فهمیدن» یک دستاورد مهم است که فعلا تا اینجا به آن رسیده اید، یعنی تا اینجا فعلا آیه مورد نظر یک درجه برای شما مفهوم تر شده است، یعنی از لحاظ تفسیرِ آیه مورد نظر یک درجه بالا رفته اید.

  1. در این مرحله «یادداشت شماره3» را چند بار بخوانید تا در ذهن شما جاگیر شود و پس از آن پاراگراف مورد نظر را دوباره بخوانید و در طول خواندن به «یادداشت شماره3» دائما توجه داشته باشید.

سپس آیه مورد نظر را دوباره با توجه به مجموع «یادداشت شماره3» و متن پاراگراف بخوانید.

در اینجا احساس می کنید که آیه مورد نظر را بسیار بهتر از حالتی که در انتهای ردیف7 تشریح شده می فهمید. یعنی در این مرحله، در تفسیر آیه مورد نظر دو درجه بالا رفته اید.

  1. عین کاری که در ردیف8 ذکر شده است با در نظر گرفتن «یادداشت شماره2» انجام دهید.

در این مرحله می بینید مفاهیم آیه مورد نظر برای شما بیشتر از پیش روشن شده است. یعنی از لحاظ تفسیر آیه مورد نظر در این لحظه سه درجه بالا رفته اید.

  1. درست همان کاری را که در ردیف 9 ذکر شده است، اینک با اضافه کردن «یادداشت شماره1» انجام دهید.

اینک ملاحظه می فرمایید که در تفسیر آیه مورد نظر چهار درجه بالا رفته اید. اینک دیگر آیه مورد نظر را به وضوح خیلی بیشتری می فهمید و درجه فهم فعلی شما اصلا قابل مقایسه با فهمی که در ردیف 6 ذکر شده است نیست و از آن بسیار برتر و بالاتر است.

  1. در این لحظه شما یک «نگاه»ی پیدا کرده اید که از این دستورالعمل چنانکه در «مقدمه مؤلف»- که در چند صفحه دیگر هست- دیده می شود، مبتنی بر خود قرآن است و از خارج قرآن بر آن تحمیل نشده، ولذا شما خود این «نگاه» را از خود قرآن بدست آورده اید.

 اینک این «نگاه» را اولا در همان برگ جداگانه بنویسید و ثانیا دستمایه قرار دهید و با آن در فقرات و کلمات و عبارات آیه دقیق شوید و سعی کنید آنها را با آن «نگاه»، بعلاوه سه «یادداشت» ذکر شده ببینید و اگر این کار را بکنید دریاهایی از معانی برای شما ظاهر می شود که واقعا برایتان تازگی دارد.

 

مثال در مثال

در اینجا سعی می کنیم مراحل یازده گانه ای را که برایتان تشریح شده است بصورت یک مثال عینی انجام دهیم تا موضوع برایتان روشن تر شود:

در این لحظه این نگارنده در حالیکه وضو دارد قرآن کریم را بدست گرفته و چشم خویش را بسته و بصورت تصادفی صفحه ای را از قرآن را باز و در همان حالت انگشت خویش را روی قسمتی از یکی دو صفحه قرآن که اینک در مقابلش هست قرار داده است.

اینک چشم را باز کرده و می بیند انگشتش روی کلمه ای از آیه 119 سوره مائده قرار گرفته است. حالا سعی می شود دستورالعمل های دوازده گانه فوق  بکار  بسته

 

شود:

  1. با استفاده از جدول صفحه م/3 و در نظر گرفتن حرف «م» می بینیم شماره ترتیب نزول سوره مائده 114 است.

پس از مراجعه معلوم می شود سوره مائده آخرین سوره ترتیب نزول و صفحه شروع آن (261) است.

  • «مرحله»ای که سوره مائده در آن واقع شده مرحله دهم است.

  • «تابلو»ی مدخل مرحله دهم این است: «استحکام حکومت پیامبر(ص) و ادامه رشد روز افزون کمی و کیفی جامعه مومنان»

اینک جمله ذکر شده را در برگ جداگانه ای تحت عنوان «یادداشت شماره 1»  مینویسیم.

  1. ابتدای سوره مائده را از روی فهرست یافته، و به آن مراجعه، و از «جدول1» و «جدول درج ها» عبور و پس از پایان «جدول درج ها»، «درس» دیده می شود که آن را تحت عنوان «یادداشت شماره 2» در برگ جداگانه می نویسیم، که متن آن این است: «احکام فردی و اجتماعی بازمینه ”ای مسلمانان کفار یهود و نصاری چنین اند،شما آنطور نباشید“»

  2. محل آیه مورد نظر در پاراگراف آخر است و از 109 شروع و به آیه 120 ختم می شود. جمله «درب» پاراگراف را در برگ جداگانه تحت عنوان «یادداشت شماره 3» نوشته که این است«انتقاد از مسیحیان به خاطر عقاید باطلشان»

  3. آیه 119 سوره مائده را دو سه بار خوانده و مفاهیم مندرج در آن که در ذهن نقش می بندد عبارت است از مفاهیمی مانند قیامت و تحسین خداوند از صادقان به خاطر صدقشان و وعده نعمت های بهشتی به آنان و رضایت متقابل خداوند و بندگان مورد نظر نسبت به یکدیگر و ...

  4. پاراگراف مورد نظر را از ابتدای آیه 109 تا انتهای آیه 120 خوانده و ملاحظه می شود پاراگراف مورد نظر نوعی «صحنه بازجویی» از همه پیامبران است و تاکید روی بازجویی حضرت عیسی (ع) است که آیا تو با آن همه نعمتی که به تو داده ام (که شرح نعمت ها مفصل و از آیه 110تا 115است) به مردم گفته ای من و مادرم را به جای خداوند پرستش کنید؟ و حضرت عیسی(ع) این موضوع را رد می کند و مطالبی در انکار موضوع و دفاع از خویش می گوید که از آیه 116 تا 118 شرح آن است خداوند دفاعیاتش را می پذیرد و نه تنها به او بلکه به کلیه صادقان به میزان صدقشان وعده نعمت بهشتی جاودانه و رضایت متقابل می دهد و در آیه آخر نیز همه این مطالب را تعلیل می کند.

نتیجه ای که برای نگارنده (و هر کس دیگر) حاصل می شود این است که متن آیه 119 یک چیز مجرد و ایزوله ای نیست و بلکه در چارچوب فوق بهتر فهمیده می شود و اینک نگارنده (و هر کس دیگر) از آیه مذکور درک بهتری دارد و واقعا احساس می کند در فهم آیه 119 یک پله بالاتر از فهمی که در ردیف 6 ذکر شده بدست آورده است.

  1. حالا یادداشت شماره 3 را می خواند و می بیند کل پاراگراف فوق قطعه ای از یک پازل بزرگتر است و در پاراگراف مذکور خداوند دارد ضمن بیان یک صحنه ای که در آینده ای دور اتفاق خواهد افتاد عقاید باطل مسیحیان را مورد نکوهش قرار میدهد، و با ذکر آن جزئیات اولا پاسخگو بودن همگان (حتی پیامبران عالیقدر) را در روزی که وقوعش برای همگان حتمی است ذکر می کند، و در ضمن برائت پیامبران عالیقدری مانند حضرت عیسی(ع) را از انحرافات کسانی که خود را پیروان آنها قلمداد می کنند(با ذکر دلایل روشن) روشن می کند و نیز بطور غیر مستقیم به مسیحیان می گوید در عقایدشان تجدید نظر کنند و ...

اینک نگارنده (و هر کس دیگر) واقعا درک بهتری از آیه 119 بدست آورده و آن هم این است که می فرماید خداوند صداقت می خواهد و اگر حتی مسیحیان هم در اثر کمبود علم و اطلاع، انحرافات فکریی دارند آیا در همان حدی که حقیقت به آنان رسیده صداقت دارند یا نه و لذا صدق آنها  در آن روز ارزیابی می شود و مثلا اینکه مسیحیان معمولی حتی به مقداری که به آنها رسیده عمل کرده اند یا نه و درباره آن مقدار که به آنها رسیده چقدر صدق داشته اند.

ملاحظه می کنید؟ این درک با درک حاصل از ردیف 6 خیلی فرق دارد و دو پله از آن بالاتر است.

  1. حالا یادداشت شماره 2 را می خوانیم و همه این مطالب را در شعاع آن نیز می بینیم.

می بینیم موضوع کلی تر شده و آیه 119 می خواهد این را بگوبد که ای مسلمانان! این مسیحیان معمولی که آدمهای  بی علمی هستند  حتی اگر در  همان   چارچوب مطالب رسیده صداقت داشته باشند نزد خدا حساب است اما شما که چنین قرآنی به شما رسیده که هیچ چیز از حقایق مهم در آن فروگذار نشده، از شما پذیرفته نیست که مانند مسیحیان باشید و از عقاید باطل پیروی کنید در هر حال شما هم هرچه که از علما به شما رسیده اگر قدرت تحقیق و بررسی ندارید، به میزانی که صادقانه به آنها عمل کنید مورد ارزیابی قرار می گیرد و شما از آن میزان صداقتتان نفع می برید.

می بینیم( و هر کس دیگر نیز) موضوع آیه 119 حالا دیگر بسیار بیشتر از حالت ردیف6 برای نگارنده مفهوم شده است.

  1. حالا یادداشت شماره 1 را نیز در نظر می گیرم و می بینم نکته ای که از آن قابل استفاده است این است که اینک دیگر کار اسلام بالا گرفته و خطراتی که آن را به شدت مورد تهدید قرار می دادند برطرف شده و اینک دارد رشد روزافزون کمی و کیفی مسلمانان پیگیری می شود و مهمترین رشد کیفی آنان تکمیل و پالایش اعتقادیات آنهاست و آیه 119 در این جهت است و حالا دیگر فکر می کنم (و هر کس دیگر نیز) که نگارنده به حداکثر فهم ممکن از آیه (تا اینجا) دست پیدا کرده است.

  2. حالا «نگاه»ی که نگارنده پیدا کرده، این محورها را دارد ( و در همان برگ یادداشت می شود) :

1/11 : میزان صداقت هرکس عامل بسیار مهمی است که در قیامت او را از آن لحاظ ارزیابی می کنند.

2/11 : عقاید مسیحیان که باطل است اما به همان مقداری که به آنان رسیده اگر در همان مقدار هم صادق باشند با کسانی (مانند علمای آنها) فرق خواهند داشت.

3/11 : مسلمانان باید به شدت درباره صحیح بودن عقایدشان حساس باشند و باید دنبال علم و یافتن حقیقت باشند و اینطور نباشد که «بره وار» دنبال هرکس راه بیفتند و علاوه بر آن که باید دائما علم خویش را زیاد کنند، دائما باید این دغدغه خاطر را داشته باشند که آیا به علم خویش عمل هم می کنند یا نه؟ (مثلا دنبال کلاه شرعی و غیره و غیره هستند؟)

4/11 : مسلمانان باید به این نکته توجه کنند که از لحاظ عقیدتی از ادیان مهم دیگر بالاترند و لذا باید در حد این بالاتریِ خویش رفتار کنند.

  1. حالا با این نگاه که دارای آن محورهای چهارگانه فوق است اگر به سراغ همان آیه 119 برویم چنان معانیی برایمان آشکار می شود که موجب حیرتمان خواهد شد.مثلا: قال

1/12- پاراگرافی که آیه 119 در آن است، به ما می گوید که : این کلمه «قال» در آن شرایط قیامتی و در جواب حضرت عیسی(ع) و به عنوان جمع بندی حساب کشی از او و از همه پیامبران از خداوند متعال صادر می شود و لذا درست است که از لحاظ لفظ «ماضی» است اما از لحاظ واقعیت مضارع است، و این نوع سخن گفتن «حتمیت» را می رساند مانند آنکه ما فی المثل به فرزندمان بگوییم ( با این نوع درس خواندنی که از تو مشاهده می کنیم آخر سال رفوضه شدی) کلمه «شدی» ماضی است اما معنی مضارع را با تاکید بر حتمیت آن می دهد ( و این نوع استنباط کمکی بود که پاراگراف به ما کرد)

2/12- چیز دیگری که از مفهوم کلمه «قال» می فهمیم این است که این کلمه نوعی جمع بندی و نتیجه گیری را در خود دارد زیرا خداوند پس از حساب کشی از پیامبران و به خصوص از حضرت عیسی این کلمه را می فرماید( این هم کمک دیگری است که پاراگراف به ما می کند)

الله

3/12- این «قال» را چه کسی می گوید؟ «الله» می گوید. الله را هم تاکنون در خلال این 114 سوره (زیرا سوره مائده آخر لیست ترتیب نزول و آیه 119 در انتهای آن است) شناخته ایم که صاحب علم مطلق، قدرت مطلق، مُلک مطلق و ... است که اگر بخواهیم «صفات» و «افعال» و «صفات صفات» و « صفاتِ افعال» او را از خود قرآن جمع آوری کنیم صفحات بسیار زیادی پدید می آید.

آن «قال» را چنین شخصیتی می گوید و لذا محکم ترین و مهمترین و غیر قابل خدشه ترین سخن است زیرا از چنین گوینده ای صادر شده است. این نیز کمکی است که پاراگراف، از طرفی، و کل قرآن کریم از طرف دیگر، به ما کرده است.

هذا

4/12- کلمه «هذا» (یعنی این) با در نظر گرفتن پاراگراف به ما می گوید که اشاره به صحنه قیامت دارد.

کمکی که پاراگراف به ما می کند این است که کلمه هذا محدود به قیامت است، و قبل از (و بعد از) آن را در بر نمی گیرد، تازه در قیامت هم همه چیز را در بر نمی گیرد بلکه به عمل حساب کشی بندگان اشاره دارد و به همان هم محدود است. این دریافت نیز کمکی است که پاراگراف به ما کرد.

یوم

5/12- کلمه «یوم» که ما آن را در ترجمه «روز» می گوییم منحصر در معنی «12ساعت» یا «24ساعت» نیست (دلیلش هم «خَلَق السماوات و الارض فی سته ایام» و «یوم عند ربک کالف سنه مما تعدون» و آیات زیاد دیگری است که همین مفاهیم را می رساند) بلکه «یوم» در معنی جامع خویش به معنی «یک بازه زمانی» می باشد (و این کمکی است که کل آیات و سوره های قبلی به ما کرد).

6/12- کمکی که پاراگراف به ما می کند این است که کلمه فوق را در اینجا به معنی «آن بازه زمانی که ظرف زمانی عمل حساب کشی از خلایق در قیامت می باشد» است. با توجه به پاراگراف و با توجه به خود آیه 119 فهمیده می شود «یوم» منحصر به آن نیست.

7/12- یعنی آن «یوم» مورد نظر ، «یوم»ی است که «هذا» به آن اشاره می کند و طبعا مراحل بعدی قیامت نیز هر کدام یک «یوم»هایی دارد که طبعا می باید در جای خودش مطرح شود که البته در سوره های قبلی تا حدودی با آنها آشنا شده ایم.

8/12- کمکی که یادداشت شماره 3 می کند این است که مسیحیان به فکر آن «یوم» که حتما برایشان پیش خواهد آمد باشند و عقاید خویش را اصلاح کنند.

9/12- کمکی که یادداشت شماره 2 به ما می کند این است که (ای مسلمانان شما چنین «یوم»ی در پیش دارید، مبادا بیخیالی پیشه کنید و غیره.

10/12- کمکی که یادداشت شماره 1 به ما می کند این است که ایجاد رشد فکری در افراد تحت پوشش یک حکومت یکی از مهمترین اموریست که باید به آن بپردازد.

ملاحظه کردید؟

ما با این روش به درک عمیق تری ( لااقل 4درجه عمیق تر) از مطالعه آیه در بار اول (یعنی در حالت ردیف6) پیدا کردیم که همه را هم از خود قرآن بدست آورده ایم نه از خارج آن و این دستاورد بسیار مهمی است.

بقیه را خودتان انجام دهید

درباره 4کلمه معمولی «قال» ، «الله»، «هذا» و «یوم» که هر فرد معمولی هم معنی آنها را اجمالا می داند، دیدیم که سه «یادداشت» شماره های 1و2و3 و نیز یادداشت های فرعی 1/11 و 2/11 و 3/11 و 4/11 و 1/12 و 2/12 و 3/12 و 4/12 و 5/12 و 6/12 و 7/12 و 8/12 و 9/12 و 10/12 برای درک و فهم بهتر آنها کمکهای قابل ملاحظه ای نمود. بقیه آیه 119 نیز کلماتی معمولی دارد که همه هم معنی آنها را می دانند. کلماتی مانند «ینفع» و «صادقین» و «صدقهم» و «لهم»  و «جنات» و «تجری» و «تحتها» و «انهار» و «خالدین» و غیره.

 

اما برای فهم بهتر آنها ( که تفسیر هم همان «فهم بهتر» است) خودتان شبیه همان قدمهایی را که این نگارنده برداشت، بردارید، و به آن چیزهایی که نگارنده به مثل آنها رسید برسید.

اگر خود نگارنده قرار باشد این کار را بکند، به لطف خدا، می تواند، اما این یک کتاب آموزشی است و می خواهد که شما بارها و بارها و در جاهای دیگر قرآن شبیه این کار را بکنید تا این روش را کاملا یاد بگیرید.

تازه این هم باید گفته شود که تا همینجا هم خلاصه و تلگرافی و «العاقل یکفیه الاشاره»ای عرض شد و اگر قرار بود، عنان قلم رها شود، جا داشت، اما لزومی ندیدیم، زیرا خواننده این قبیل مطالب خواننده خاصی است و زبان اشارت را ترجیح می دهد به زبان عبارت.

                                                              موفق باشید

 

 

 

 

 

 

مطلب تکمیلی

چنانکه ملاحظه کرده اید با کمک روشی که دیده اید توانسته ایم ( و هر کس دیگری نیز پس از تمرین مختصری می تواند) هر آیه قرآن را لااقل تا 4درجه عمیقتر از آنچه که بدوا به نظرش می آید بهتر بفهمد و روش مذکور کاملا و کاملا مبتنی بر دستاوردهای قرآنی است، نه نقل قول است نه «عادت عمومی» است نه . . . و نه و غیره است.

ما در کتاب «تفسیر تحلیلی قرآن کریم» که معرفیش در آخر این کتاب – در پیوست3 – آمده، یک مطلبی تحت عنوان«اهمیت روش» تقدیم کرده ایم که حیف است آن را در اینجا نقل نکنیم :

 

اهمیت روش

به یک نقاش هنرمند می گویید یک دایره رسم کن، او این کار را به سهولت انجام می دهد. به او می گویید دایره دیگری رسم کن که درست مانند اولی و هم اندازه آن باشد. او ممکن است بتواند. در هر حال دایره ای رسم می کند. اما نمی توان مطمئن بود که به اندازه اولی است مگر اینکه امتحان شود. یعنی یکی از آنها بر دیگری منطبق شود. تازه اگر منطبق هم یشوند معلوم نیست دایره باشند. شاید بیضی هایی باشند که بسیار شبیه دایره اند و برای اثبات دایره بودن آنها باید آزمایشهایی نه چندان آسان نمود. و تازه این کار سخت یعنی کشیدن دایره ای که دایره باشد و دایره دیگری که مثل دایره اولی باشد کار هر کس نیست. نقاش هنرمند می خواهد. اما اگر یک ابزار ساده دایره کشی، یعنی یک پرگار، به دست حتی یک بچه هم بدهیم، او قادر خواهد بود هر تعداد دایره ای که از او خواسته شود بکشد. اگر شعاع خاصی را برایش مشخص کنیم می تواند بی نهایت دایره بکشد که همه با هم مساوی و بر هم قابل انطباق باشند.

مثال فوق اهمیت روش  را برای ما روشن می کند.

این کتاب شبیه همان کار را می کند و از کسی که علم قرآنی در حد ترجمه تحت اللفظی دارد، یک مفسر بالقوه می سازد.

البته اگر تمرین و ممارست کافی کند، نتیجه، بسیار مقبول خواهد بود.

 

 

 

بزرگترین هنر یک مفسر چیست؟

بزرگترین هنر یک مفسر آن است که قبلا، به نحوی، کشف کند، آیه یا مجموعه ای از آیات، یا یک پاراگراف قرآنی، یا یک سوره، که می خواهد روی آن کار تفسیری انجام دهد «چه می خواهد بگوید»

برای درک بهتر موضوع فوق مثالی می زنیم:

  1. آیه 39 سوره فصلت اینطور شروع می شود : « و من آیاته انک تری الارض خاشعه فاذا انزلنا علیهاالماء اهتزت و ربت . . . »

  2. آیه 46 سوره روم نیز اینطور شروع می شود : «و من آیاته ان یرسل الریاح مبشرات و لیذیقکم من رحمته و . . . »

چنانکه می بینید هر دو آیه با عبارت «و من آیاته» شروع می شود و هر دو نیز درباره نعمت بارش باران است، اما نوک پیکان آیه سوره فصلت به «قدرت خداوند در ایجاد قیامت»اشاره دارد در حالیکه آیه سوره روم به برخی از «بینهایت نعمتهایی که بشر غرق در استفاده از آنهاست و اینکه باید به صاحب آن نعمت ها که خداوند است توجه نموده و از رسول پیروی کند» اشاره دارد. اگر مفسر قبلا این نکته ها را بداند، تفسیر آیه یا مجموعه ای از آیات یا پاراگراف بسیار سهل خواهد بود و کلمات موجود در آنها به راحتی معنی مناسب خویش را می یابند.

مثلا «خشوعِ» مورد بحث آیه فصلت، معنی «دوری از حیات و سرزندگی و زایندگی» را خواهد یافت و او فورا به این نکته منتقل خواهد شد که این خشوع با آن خشوع که در ابتدای سوره مومنون هست ( الذین هم فی صلاتهم خاشعون) فرق دارد، و آن هم چه فرق زیادی!

به عبارت دیگر وقتی که مفسر قبلا کشف کند که قطعه مورد تفسیر او چه می خواهد بگوید بسیار زودتر به معنی الفاظ، اشاره ضمایر، ادوات استفهام، فرعی و اصلی بودن، نوع حروف کمکی ( مثلا استفهامی بودن یا نافیه بودن یا موصول بودن«ما») و غیره پی می برد و تفسیر او کمتر خطا خواهد داشت، و چنانکه ملاحظه می کنید ، ما این «چه می خواهد بگوید» را برای هر سوره ( به صورت «درس» سوره ) و برای هر پاراگراف (  به صورت «درب»های پاراگراف ها) استخراج کرده و تقدیم داشته ایم، و گرچه آمار دقیق نمی توان گرفت اما تخمین ما این است که درس و درب ها، به مفسر، در حدود 70-65 درصد کمک می کند.

البته و صد البته که کار ما بالاترین و بهترین کار نیست و آیندگان کارهای بهتری ارائه خواهند کرد اما امروز که این میدان خالی از چنین کلیدهایی است، این کار، بسیار مورد نیاز هر مفسری است و امتحانش هم آسان است.

هر کس می تواند بدون این کلیدها برای تفسیر به سراغ یک قطعه قرآنی برود و پس از اتمام کار خویش دوباره به همان قطعه مراجعه نموده و این بار با استفاده از این کلیدها کار کند و نتیجه را خودش مورد ارزیابی قرار دهد.

 

 

نقل از: «مقدمه مؤلف» کتاب «تفسیر تحلیلی قرآن کریم»

1

معرفی این کتاب

 

نوشته­ای که در پیش رو دارید، تفسیری است بسیار فشرده، به صورت تحلیلی، که بر محور کشف پیام­های اصلی قرآن کریم کار شده است، و برای این کار ترجمه گویا و خلاصه­ای از پیام را هم به دست داده است. و ضمناً از ترتیب نزول سوره­ها و نه ترتیب رایج استفاده شده است.

از سوی دیگر، این نوشته، خلاصه کتاب "تفسیر تحلیلی قرآن" است که متن کامل آن در سایت www.analyticquran.com موجود می­باشد، که گرچه در آنجا خیلی سعی در ایجاز شده، با وجود این به بیش از 4000 صفحه بالغ گردیده و اگر می­خواستیم شرح و توضیح کافی بدهیم ظرفیت خیلی بیشتر از آن را داشت اما روش خلاصه­‌گویی را ترجیح داده بودیم.

طبعاً کتابی با آن حجم، نمی­توانست قابل عرضه عمومی باشد زیرا امروز روز سرعت­های زیاد و حوصله­‌های کم است، لذا بهتر دیدیم که کتاب فوق را آنقدر خلاصه کنیم که قابلیت عرضه عمومی پیدا کند تا مخاطب عام از آن استفاده ببرد و مخاطب خاص با روشی که زیربنای آن است آشنا شود و احیاناً آن را بکار گیرد، بهبود بخشد، توسعه دهد، ترجمه کند، نقد نماید، تا روش مذکور در این فرایند قوی­تر و کارآمدتر شده و بهتر جا بیفتد.

در این کتاب یکنوع روش تفسیری قرآن کریم را خواهید دید که قبلاً مشابه آن را ندیده­اید و سوره­ها در آن، به کمک "دید"ی که از خود هر سوره استخراج می­شود تفسیر می­گردد.

 

1/1- هدف از ارائه این کتاب

هدف اصلی از ارائه این کتاب علاوه بر ارائه تفسیری "نو" از قرآن کریم، نشان دادن اصالت و کارائی و فوائد روشی است که زیربنای این تفسیر است تا علاوه بر کاربری  تفسیری، قسمتی از ارزشهای روش مذکور را نشان دهد، و توجه خواننده خاص را برای بررسی و ارزیابی دقیقتر آن برانگیزد، تا سایر مزایا و امکانات آن نیز شناخته شود.

بهمین خاطر سعی شده است که این کتاب لزوماً یک جلدی و کم صفحه و نتیجتاً ارزان عرضه شود.

 

2/1- سابقه موضوع

بطور یقین می­توانم عرض کنم که از همه اساتید بزرگوار: مرحوم آیت­الله طالقانی، مرحوم دکتر شریعتی، مرحوم استاد مطهری، و مرحوم مهندس بازرگان (که خداوند روح همگی­شان را شاد فرماید) این نکته را شنیده یا خوانده­ام که فقط 5% حجم قرآن به احکام اختصاص یافته و ما خیلی زیاد به این 5% چسبیده­ایم و چندان عنایت و التفاتی به آن 95% اصلی نداریم.

البته منظور آن بزرگواران انتقاد از بی­عنایتی به نقش زندگی­بخشی و احیاگری و انسان­سازی قرآن بود که بعداً از بعضی از دلسوزان دیگر هم نظیر این سخنان را شنیده­ام مانند مرحوم دکتر سامی و مرحوم دکتر باهنر و چند نفر دیگر که البته تأثیر آنان بر اینان واضح است.

این سخنان در عمق ذهن من که در آن زمانها جوان حدود بیست ساله­ای بودم نفوذ و این سؤال را ایجاد کرد که ترکیب درصدی آن 95% بقیه چیست.

بطور دقیق می­توانم بگویم که سال 1350 بود که روی یکی از سوره­های 4-3 صفحه­ای کار تحلیلی کردم، و تحلیل درصدی موضوعات را استخراج کرده و مفهوم مشترک آنها را یافته و آن سوره را در شعاع آن مفهوم مشترک خواندم، و بسیار لذت بردم. زیرا دیدم سوره را بسیار بهتر می­فهمم و اینک دیگر، برای من، آن سوره، "مجموعه­ای از مطالب جدا جدا و بدون انسجام و بدون ارتباط نسبت به یکدیگر" نبود، بلکه مطالب آن به یکدیگر مربوط و همه اجزاء آن در رابطه با یکدیگر منسجم بود، بطوریکه گویی همگیِ قسمتهای سوره می­خواهند یک موضوع را منتقل، و روی یک موضوع تأکید کنند، و گرچه آیات و پاراگراف­ها متنوع­اند، اما بهم مربوطند و مجموعاً یکدست و یکپارچه و مفهوم می­باشند. این موضوع برایم بسیار شیرین و جالب بود.

این موضوع انگیزه­ای شد که کاری را که روی آن سوره انجام داده بودم روی کل سوره­ها انجام دهم و نتایج را بنویسم. و این موضوع حدود شش سال (فشرده و ده سال تقویمی) طول کشید. البته من نه نویسنده بودم و نه تخصصی در این امر داشتم و این تحقیق و جمع­آوری را فقط برای استفاده خودم انجام داده بودم و علت اینهمه طول کشیدن آن نیز این بود که شغل من چیز دیگری بود و  وقت کافی نداشتم.

اما بعدها، روی کار قبلی، کار اصلاحی انجام داده، و پس از تجدیدنظر اساسی و به نحوی "استاندارد کردن" روش، شروع مجدد کردم و مطالبی را که در سایت ملاحظه می­فرمایید نتیجه سالها کار منسجم، پیگیر، و متمرکز بعدی است.

 

3/1- نقش هدایتی و انسان­‌سازی قرآن

قرآن علاوه بر اسامیی مانند هدی و تبیان و نور و ذکر و فرقان و غیره، خود را "موعظه" هم نامیده است (پس موعظه هم هست و لذا نمی­تواند با روش موعظه­گران بیگانه باشد).

روش موعظه­گران دو محور دارد که یکی از آنها این است که مطالب آنها جُنگی است حاوی مطالب متنوع که همه در جهت واحدی هستند. یعنی یک منظور در همه آنها دنبال می­شود. لذا اگر کسی بتواند منظور یکی از آن عناصر متنوع را بیابد، منظور سایر عناصر را نیز دریافته است.

محور دیگر روش موعظه­گران این است که آنها آنچه که به نظرشان "مهم­تر" می­آید، درباره آن "بیشتر" سخن می­گویند.

اینکه در روایاتی داریم که سوره اخلاص یک سوم و کافرون یک چهارم قرآن است به این معنی است که در قرآن موضوع خداشناسی چنان مورد اهمیت واقع شده که ثلث قرآن را بخود گرفته و نیز تبرا از کافران چنان اهمیت دارد که ربع قرآن را بخود اختصاص داده است. یعنی چون خداوند به دو موضوع فوق خیلی اهمیت می­داده، از لحاظ کمّی، آن مقادیر قابل توجه (33% و 25%) را به آن دو موضوع اختصاص داده است.

خلاصه اینکه هر سوره­ای "منظور"ی دارد که عناصر مختلف سوره حول آن مرتبط و منسجم­اند.

مرحوم علامه طباطبائی در تفسیر بسیاری از سوره­ها اینطور شروع می­کند: "غرض این سوره این است که ... " به عبارت دیگر از نظر مرحوم علامه طباطبایی هر سوره "غرض"ی و پیامی دارد که برای ایشان قابل درک بوده است. یعنی هر سوره قرآن، می­خواهد مفهوم خاصی را مطرح کند، و عناصر مختلف آن سوره (مثلاً قسم­ها، داستانهای پیشینیان، نکات حکمت­آمیز، احکام، وعده بهشت، وعید جهنم، و غیره) در جهت القای آن مفهوم و ابلاغ پیام آن، هماهنگ و منسجم می­باشند. و مرحوم علامه طباطبایی در تفسیر بسیاری از سوره­ها تلویحاً اظهار می­فرموده که آن غرض و منظور و مقصود را درک و فهم کرده است.

بعبارت دیگر قرآن کریم، در یک فرآیند موعظه­گری، در سوره­ها مطالب متنوع و گوناگونی را مطرح نموده و بدون اینکه منظور خویش را عریان و کسل­کننده و خشک و دستوری مطرح کرده باشد آنرا در قالب داستانهای دلکش، نکات پرحکمت، مژده­ها به نعمات بهشتی، هشدارها نسبت به عذاب­های اخروی، مطالب استدلالی، و غیره و غیره، ارائه نموده، بطوریکه مخاطب ضمن اینکه جذب آن فقرات می­شود بطور غیرمستقیم آن پیام (یا بقول مرحوم علامه طباطبائی آن «غرض») را هم می­گیرد و از آن تأثیر می­پذیرد. و ما در این کتاب سعی کرده­ایم آن پیام­ها را کشف و عرضه و ارائه نماییم تا خواننده ضمن خواندن متن، آنها را هم مدّنظر داشته باشد و متن را بهتر بفهمد.

 

4/1- فواید این کتاب

فواید این کتاب را بطور خلاصه می­توان چنین برشمرد:

یکم: این کتاب یک تفسیر قرآن است و فایده تفاسیر را دارد.

دوم: در این کتاب یک روش "نو" وجود دارد لذا، از فایده "عصری بودن" هم برخوردار است.

سوم: بسیار خلاصه است و با توجه به کم حوصلگی­های امروزی که معلول سرعتهای بالای عناصر مختلف زندگیست، این فشردگی یک امتیاز مهم است.

چهارم: منسجم و مرتب و منظم است و با کارهای دوره کامپیوتر تناسب دارد.

پنجم: مبنای استدلالی دارد. برای هر سوره استخراج­ها و محاسبات مفصلی شده (که در سایت موجود و قابل مراجعه و کنترل است) و لذا اطمینان بخش است.

ششم: فتح باب است. کار جدیدی ارائه شده که ظرفیت زیادی برای تکمیل و توسعه و تعمیق و ترجمه و مهاجرت دارد و امید است توجه مفسران معاصر را بخوبی  جلب، و انگیزه آنان را برای ارائه تفاسیری "نو" تحریک کند.

هفتم: روشی که در این کتاب عرضه می­شود چنان فواید جنبی مهمی دارد که هر کدام خودش به تنهایی یک مقوله جالب و جاذب در گرایش به قرآن و مفاهیم آن می­باشد که چون در فصل 4 بطور خلاصه به آن پرداخته شده در اینجا متعرض نمی­شویم.

 

2

روش تفسیری این کتاب

 

1/2- اهمیت روش

به یک نقاش هنرمند می­گویید یک دایره رسم کن. او این کار را به سهولت انجام می­دهد. به او می­گویید دایره دیگری رسم کن که درست مانند اولی و هم اندازه آن باشد. او ممکن است بتواند. در هر حال دایره­ای رسم
می­کند. اما نمی­توان مطمئن بود که به اندازه اولی است مگر اینکه امتحان شود. یعنی یکی از آنها بر دیگری منطبق شود. تازه اگر منطبق هم بشوند معلوم نیست دایره باشند. شاید بیضی­هایی باشند که بسیار شبیه
دایره­اند و برای اثبات دایره بودن باید آزمایش­هایی نه چندا آسان نمود. و تازه، این کار سخت یعنی کشیدن دایره­ای که دایره باشد و دایره دیگری که مثل اولی باشد کار هر کس نیست. نقاش هنرمند می­خواهد. اما اگر یک ابزار ساده دایره­کشی، یعنی یک پرگار، بدست حتی یک بچه هم بدهیم، او قادر خواهد بود هر تعداد دایره­ای که از او خواسته شود بکشد. اگر شعاع خاصی را برایش مشخص کنیم می­تواند بینهایت دایره بکشد که همه با هم مساوی و بر هم قابل انطباق باشند.

مثال فوق اهمیت روش را برای ما روشن می­کند.

اگر بتوان برای کشف «غرض»های سوره­ها روش مطمئنی ابداع کرد، آیا خدمت مهمی به علم تفسیر نیست؟

 

2/2- روشی که در این کتاب پیگیری می­شود

در این روش تحلیلی سه نکته ذیل بطور پررنگ ملاحظه می­شود:

الف) در ابتدا (به اصطلاح مرحوم علامه) «غرض» سوره کشف می­شود.

ب) برای کشف «غرض» مذکور از الگوریتمی پیروی می­کند که بر اصول مندرج در بخش 3/1 مبتنی است.

الگوریتم مورد اشاره، بطور واضح در تفسیری که از سوره­ها شده، ارائه گردیده و در سایت موجود است. البته در این مقدمه نیز نمونه­ای از آن، برای آموزش، نشان داده شده است.

ج) «عصاره» سوره را از سوره بدست آورده و سپس به کمک همان «عصاره»، سوره تفسیر می­شود.

 

3/2- بحث تکمیلی راجع به این تفسیر

از لحاظ لغت، تفسیر به معنی «پرده­برداری» است و گویی معنی بعضی از آیات قرآن یا قسمتی از سوره و یا تمام آن، ظاهر و روشن نباشد و مفسیر طی روشهائی پرده­ها را کنار بزند و معنی آن­ها را ظاهر و روشن نماید.

قرآن یک حقیقت زنده و پاینده و برای «همگان» و در «همه­جا» و «همیشه» است و لذا با گذشت زمان و پیشرفت بشریت، معانی بهتر و پیشرفته­تر خویش را ظاهر می­کند که این امر طی مکانیزمی که آنرا «تفسیر قرآن» می­نامیم صورت می­گیرد.

بسیاری از مفسران، اول روی لغات و کلمات و یا حروف و بطور کلی روی کلمه و یا ملازمات آن بحثی تخصصی می­نمایند، و آراء و نظرات مفسران مشهور قبل از خویش را در همان موضوع نقل نموده و سپس آنها را بنظر خویش رد یا قبول و یا تکمیل می­کنند.

در نهایت نیز نظر خودشان را مطرح نموده و در انتها به یک جمع­بندی می­رسند و می­گویند با توجه به جمیع این نکات، معنی این آیه یا این  عبارت یا این مجموعه، اینطور می­شود.

بعضی دیگر به احدایث و روایاتی متکی هستند و آیه را در پناه روایات مطالعه می­کنند و در صورتیکه در ذیل  آیه­ای چندین روایت وارد شده باشد بنظر آنها دلچسب­تر است و با توجه به جمع­بندیی که می­کنند، بالاخره تصمیم می­گیرند که معنی آن آیه بنظر آنها، چیست.

صرف­نظر از اینکه تکیه مفسر موردنظر روی چه عنصری باشد (مثلاً ادبیات عرب، تاریخ ادبیات عرب، احادیث و روایات، فلسفه و عرفان، علوم مختلف و غیره) بنظر او وقتی کار تفسیری­اش روی یک آیه تمام است که بالاخره به جمع­بندی خویش رسیده و توانسته باشد به نظر خویش «معنی» آیه موردنظر را بیابد. تفسیر همان «معنی»­ای است که هر مفسر از آیه مورد تفسیر ارائه می­کند.

مثلاً اگر در ذیل آیه 102 سوره بقره که مربوط به دو ملک بنام هاروت و ماروت است به تفسیر «المیزان» مراجعه فرمائید خواهید دید که مرحوم علامه طباطبایی چنین می­گوید که در آن آیه بین مفسران چهارده اختلاف در متن خود آیه است و اختلافات زیادی نیز در خارج از متن آیه دارند و بالاخره می­فرماید این آیه با توجه به این تعداد موارد اختلاف این قابلیت را دارد که 1.260.000 معنی مختلف داشته باشد. بعبارت دیگر، آن آیه می­تواند 1.260.000 تفسیر مختلف داشته باشد.

اما علامه طباطبایی، اول آیه را مطرح کرده، سپس به شرح اقوال دیگران و مطرح کردن اجمالی معانی مختلف ممکن پرداخته، و آنگاه وارد بحث تخصصی خویش شده، و در نهایت یک معنی پیشنهاد نموده که همان معنی تفسیر اوست از آن آیه.

نه تنها علامه طباطبایی بلکه هر مفسیر دیگر نیز همینطور است.

یعنی هر مفسیر بدنبال آن است که از «آیه»؛ یک «معنی» ارائه دهد و لذا «تفسیر» در نهایت، همان «معنی» نهائیی است که هر مفسیر از آیه مورد تفسیر ارائه می­کند.

 

روشها و وسایل یک مفسر

مفسران معمولاً از ادبیات عرب، تاریخ اسلام، روایات­ شان نزول، علوم رایج روز، فلسفه و عرفان، و غیره برای تفسیر خویش استفاده می­کنند.

اکثر قدما چندان اعتنایی به عقل نداشتند و می­ترسیدند اگر با آن به سراغ فهم قرآن بروند مشمول احادیث «تفسیر به رأی» شوند که مرحوم علامه طباطبایی، در ابتدای تفسیر خویش، از عقل و اینکه آن نیز حجت است و بلکه قوی­ترین آنهاست دفاع می­کند.

هرچه باشد، ادبیات عرب، تاریخ عرب، تاریخ اسلام، روایات، فلسفه، عرفان، علوم روز و غیره، همگی چیزهایی هستند که در «خارج قرآن» وجود دارند و مفسیر آنها را وسیله قرار می­دهد تا با کمک آنها آیه­های قرآن را بهتر بفهمد و بعبارت دیگر آنرا تفسیر کند.

اما در این تفسیر تحلیلی برای فهم آیات هر سوره از «خلاصه پیام همان سوره» استفاده می­شود.

یعنی یکی از فرقهای مهم این تفسیر با تفاسیر دیگر این است که در این تفسیر هر سوره بکمک چیزی تفسیر می­شود که از خود آن سوره گرفته شده است. فرق دیگر این تفسیر با تفاسیر دیگر این است که این تفسیر "سوره محور" است اما سایر تفاسیر، تقریباً همگی، "آیه محور" می­باشند.

البته فرقهای دیگری هم هست که جای شرح آنها در این مقدمه (که قاعدتاً باید کوتاه باشد) نیست.

 

 

 

3

آموزش روش

 

در اینجا جهت آشنایی دقیق با روش کتاب یکی از سوره­های کوچک قرآن برگزیده شده تا هم تفسیر و هم روش مورد بحث را در آن نشان دهیم و ضمناً طولانی و موجب خستگی خواننده محترم نیز نگردد.

اولین قدم مربوط می­شود به پیدا کردن «دید کلی حاصل از سوره» که مرحوم علامه طباطبایی آنرا "غرض" نامیده و ما اصطلاحاً «درس» می­نامیم.

منظور از این باصطلاح «درس»، بدست آوردن مفهوم یا مفاهیمی است که:

اولاً از خود سوره بدست آمده باشد،

ثانیاً به فهم بهتر سوره کمک کند.

برای بدست آوردن «درس سوره» اعمالی مطابق ذیل انجام می­دهیم:

1- اولاً در جدولی مانند (جدول 1) اجزاء و عناصر سوره را کلمه­شماری می­کنیم.

 

﴿ بِسْمِ اللّهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِيمِ

وَالْفَجْرِ ﴿1 وَلَيَالٍ عَشْرٍ ﴿2 وَالشَّفْعِ وَالْوَتْرِ ﴿3 وَاللَّيْلِ إِذَا يَسْرِ ﴿4 هَلْ فِي ذَلِكَ قَسَمٌ لِّذِي حِجْرٍ ﴿5 أَلَمْ تَرَ كَيْفَ فَعَلَ رَبُّكَ بِعَادٍ ﴿6 إِرَمَ ذَاتِ الْعِمَادِ ﴿7 الَّتِي لَمْ يُخْلَقْ مِثْلُهَا فِي الْبِلَادِ﴿8 وَثَمُودَ الَّذِينَ جَابُوا الصَّخْرَ بِالْوَادِ ﴿9 وَفِرْعَوْنَ ذِي الْأَوْتَادِ﴿10 الَّذِينَ طَغَوْا فِي الْبِلَادِ﴿11 فَأَكْثَرُوا فِيهَا الْفَسَادَ ﴿12 فَصَبَّ عَلَيْهِمْ رَبُّكَ سَوْطَ عَذَابٍ ﴿13 إِنَّ رَبَّكَ لَبِالْمِرْصَادِ ﴿14 فَأَمَّا الْإِنسَانُ إِذَا مَا ابْتَلَاهُ رَبُّهُ فَأَكْرَمَهُ وَنَعَّمَهُ فَيَقُولُ رَبِّي أَكْرَمَنِ ﴿15 و َأَمَّا إِذَا مَا ابْتَلَاهُ فَقَدَرَ عَلَيْهِ رِزْقَهُ فَيَقُولُ رَبِّي أَهَانَنِ ﴿16كَلَّا بَل لَّا تُكْرِمُونَ الْيَتِيمَ ﴿17وَلَا تَحَاضُّونَ عَلَى طَعَامِ الْمِسْكِينِ ﴿18 وَتَأْكُلُونَ التُّرَاثَ أَكْلًا لَّمًّا ﴿19 وَتُحِبُّونَ الْمَالَ حُبًّا جَمًّا ﴿20 كَلَّا إِذَا دُكَّتِ الْأَرْضُ دَكًّا دَكًّا ﴿21 وَجَاء رَبُّكَ وَالْمَلَكُ صَفًّا صَفًّا ﴿22 وَجِيءَ يَوْمَئِذٍ بِجَهَنَّمَ يَوْمَئِذٍ يَتَذَكَّرُ الْإِنسَانُ وَأَنَّى لَهُ الذِّكْرَى ﴿23 يَقُولُ يَا لَيْتَنِي قَدَّمْتُ لِحَيَاتِي ﴿24 فَيَوْمَئِذٍ لَّا يُعَذِّبُ عَذَابَهُ أَحَدٌ ﴿25 وَلَا يُوثِقُ وَثَاقَهُ أَحَدٌ ﴿26 يَا أَيَّتُهَا النَّفْسُ الْمُطْمَئِنَّةُ ﴿27 ارْجِعِي إِلَى رَبِّكِ رَاضِيَةً مَّرْضِيَّةً ﴿28 فَادْخُلِي فِي عِبَادِي ﴿29 وَادْخُلِي جَنَّتِي ﴿30

 

جدول (1)

آیه

عنوان اصلی

عنوان فرعی

توضیح مختصر در صورت لزوم

تعداد کلمه

5-1

قسم

عناصر طبیعی

سپیده­دم، جفت و تک، انتهای شب

14

13-6

مردم

گذشتگان

فرعون و ثمود و ... طغیان، هلاک

35

14

خداوند

افعال

کمین­کشی در مورد طاغیان

3

16-15

مردم

انسان

نکوهش، مال را ملاک دوری و نزدیکی به خدا تصور می­کنند

21

20-17

مردم

انسان

نکوهش، وظایف مالی­تان را انجام نمی­دهید

18

23-21

آخرت

قیامت

حوادث همزمان

20

26-23

آخرت

جهنم

عذاب کافران

14

30-27

آخرت

بهشت

نعیم مؤمنان

14

جمع

139

 

 

2- در جدولی مانند (جدول 2)، جمع تعداد کلمات هر عنوان اصلی را بدست آورده و بر حسب اکثریت لیست می­کنیم:

جدول (2)

ردیف

عنوان اصلی

توضیح مختصر در صورت نیاز

تعداد کلمه

درصد از کل

1

مردم

 

74

2/53

2

آخرت

 

48

5/34

3

قسم

 

41

1/10

4

خداوند

 

3

2/2

جمع

139

100

 

 

3- اینک با توجه به (جدول 2) می­دانیم «بیشترین» تکیه مطالب سوره، «بترتیب»، روی چه موضوعاتی است. اگر همین روند را پیگیری کنیم و بفهمیم هر «عنوان اصلی» (جدول 2) چه تقسیماتی دارد و شامل چه «عنوان­های فرعی» می­شود کمک زیادی به روشنی مطلب می­نماید و لذا دوباره به (جدول 1) برمی­گردیم و جدول­هایی تشکیل می­دهیم که «عنوان­های اصلی» آنها مشترک و بترتیبِ اکثریتِ (جدول 2) باشد.

 

جدول (1/3)

آیه

عنوان اصلی

عنوان فرعی

توضیح مختصر در صورت لزوم

تعداد کلمه

13-6

16 و 15

20-17

مردم

مردم

مردم

گذشتگان

انسان

انسان

فرعون و ثمود و ... طغیان، هلاک

نکوهش، مال را ملاک فضیلت می­دانید

نکوهش، وظایف مالی­تان را انجام نمی­دهید

35

21

18

جمع

74

 

4- به همان ترتیبی که از (جدول  1) به (جدول 2) رسیدیم، می­توانیم از (جدول 1/3) به (جدول 1/4) برسیم:

 

(جدول 1/4)

عنوان اصلی

عنوان فرعی

توضیح مختصر در صورت لزوم

تعداد کلمه

درصد

مردم

 

مردم

انسان

 

گذشتگان

نکوهش، مال را ملاک فضیلت می­دانید و وظایف مالی خویش را انجام نمی­دهید

نکوهش، طغیان و هلاک

39

 

35

7/52

 

3/47

جمع

74

100

 

 

نکته غالب در این جدول، نکوهش «ملاک فضیلت دانستن مال» است. و این دستاوردمان در این مرحله است و چون این دستاورد در حقیقت «دید حاصل از جدول 1/4» است می­توانیم به اختصار آن را درج 1/4  بنامیم. بهتر این است که در این مرحله، این دستاورد و بعبارت دیگر آن «درج» را ثبت کنیم:

 

«درج 1/4»: نکوهش انسان­هائی که مال را ملاک فضیلت می­دانند و به وظایف مالی خود عمل نمی­کنند.

 

 

5- به همین ترتیب، بازاء هر عنوان اصلی در (جدول 2)، یک (جدول 3) خواهیم داشت که یک (جدول 4) هم از آن بدست خواهد آمد و از آن نیز، یک «درج 4» خواهیم داشت:

 

 

 

 

(جدول 2/3)

آیه

عنوان اصلی

عنوان فرعی

توضیح مختصر در صورت لزوم

تعداد کلمه

23-18

26-26

30-27

آخرت

آخرت

آخرت

قیامت

جهنم

بهشت

حوادث همزمان (هولناک)

عذاب کافران

نعیم مؤمنان

20

14

14

جمع

48

 

 

(جدول 2/4)

عنوان اصلی

عنوان فرعی

توضیح مختصر در صورت لزوم

تعداد کلمه

آخرت

آخرت

بهشت و جهنم

قیامت

عذاب کافران، نعیم مؤمنان (مساوی)

حوادث همزمان، علائم وقوع

28

20

جمع

48

 

 

«درج 2/4»: عذاب کافران و نعیم مؤمنان

 

 

جدول (3/3)

عنوان اصلی

عنوان فرعی

توضیح مختصر در صورت لزوم

تعداد کلمه

قسم

عناصر طبیعی

زمان، نور، روشنایی

14

جمع

14

 

 

در صورت تشکیل جدول 3/4 چون عیناً مانند جدول 3/3 خواهد بود از تکرار خودداری کرده و به درج 3/4 می­رسیم.

 

«درج 3/4»: زمان، نور، روشنائی

 

 

(جدول 4/3)

عنوان اصلی

عنوان فرعی

توضیح مختصر در صورت لزوم

تعداد کلمه

درصد

خداوند

افعال

در کمین آنان بودن

3

100

جمع

3

100

 

 

چون جدول 4/4 نیز مانند جدول 4/3 خواهد بود خواهیم داشت:

 

«درج 4/4»: خداوند در کمینگاه است

 

 

6- اینک همه دستاوردهایمان را (یعنی «درج 4»ها را) در یک جدول گردآوری می­نمائیم:

شماره جداول درج­ها

عنوان اصلی

عنوان فرعی دارای اکثریت

ذکر مختصر «درج» مربوطه

درصد

1/4

مردم

انسان

مال را ملاک فضیلت می­دانید و وظایف مالی خود را انجام نمی­دهید

2/53

2/4

آخرت

بهشت و جهنم

عذاب کافران و نعیم مؤمنان

5/34

3/4

قسم

عناصر طبیعی

زمان، نور، روشنائی

1/10

4/4

خداوند

افعال

در کمینگاه است

2/2

 

 

7- اینک باید از جدول فوق که عناصر آن، هر کدامش یک «دستاورد» است، یک «دستاوردِ دستاوردها» بدست بیاوریم، یعنی همان «درس» سوره را.

 

برای این کار باید روی «جدول درج­ها» دقیق و متمرکز شویم.

با توجه به درصدها، «وزن» همان ردیف اول جدول «درج­ها» بیش از 50% کل سوره است و لذا بیشترین سهم را در بوجود آمدن «درس» خواهد داشت.

بطور خلاصه، دید حاصل از سطر اول، این است که در آن سطر، اشخاصی که مال را ملاک فضیلت می­دانند مورد نکوهش قرار می­گیرند. اگر با این دید به سطرهای دیگر نگاه کنیم، سطر 2 و سطر 4 را نیز با این مفهوم هماهنگ می­بینیم. به این معنا که در سطر 2 به این نوع افراد هشدار عذاب و به اضداد آنها وعده بهشت می­دهد و در سطر 4 نیز خداوند را در کمینگاه توصیف می­نماید که با همین معنا هماهنگ است. لذا با جمع­بندیی که از سه سطر مذکور بعمل می­آوریم می­توانیم چنین نتیجه­گیری کنیم:

 

درس: نکوهش مال دوستی افراطی و ارزش دانستن آن و هشدار به کسانی که چنین صفتی دارند.

 

 

 بطوریکه ملاحظه شد با روش فوق، از خود سوره، مفهومی انتزاع شد که بما نوعی «دید» می­دهد که سوره را بهتر بفهمیم.

آیا مفهومی که بدست آمد صحیح هم هست؟ بعبارت دیگر، آیا مفهوم بدست آمده واقعاً کمک می­کند که سوره را بهتر بفهمیم؟

برای اطمینان، باید مفهوم مذکور را امتحان کنیم.

چطور؟

اگر «درس» را به داخل پاراگراف­های سوره ببریم و سعی کنیم با توجه به مفهوم آن، آن بندها را معنی کنیم؛ و جواب مثبت بدهد، یعنی بتوان هر بند سوره را با کمک «درس» بهتر فهمید، مفهوم مذکور (یعنی «درس») درست است و اگر جواب نداد باید از نو شروع کنیم و «درس» جدیدی پیدا کنیم که جواب بدهد.

قدم دوم این خواهد بود که برای هر «فراز» یا «بند» یا  «پاراگراف» سوره، در روشنائی «درس» نوعی «دید» کلی بدست بیاوریم. این دید کلی، در داخل «بند» همان نقشی را خواهد داشت که «درس» در کل سوره دارد.

می­توانیم اصطلاحاً آنرا «درب» بنامیم.

«درب» در هر «بند»، همان موقعیتی را دارد که «درس» در کل «سوره» دارد.

قدم دوم ما این است که برای همه پاراگراف­ها «درب» آنها را پیدا کنیم.

مثلاً در پاراگراف اول که آیات 1 تا 5 باشد، می­بینیم صحبت از «قسم به روشنایی» و «قسم به شبهای دهگانه» و «قسم به جفت و تک» و «قسم به رفتن شب» مطرح است. از سوی دیگر در «درس» سوره از نکوهش افراط در مالدوستی، و نکوهش ارزش دانستن آن، و هشدار به کسانی که چنین هستند، سخن رفته است.

برای پیدا کردن «درب» پاراگراف باید بین این دو مطلب ارتباط برقرار کنیم.

چه ارتباطی ممکن است وجود داشته باشد بین نکوهش­های موجود در درس، و دمیدن سپیده و رفتن شب و شبهای دهگانه و جفت و تک؟

اگر چهار عنصر فوق را تحلیل کنیم، می­بینیم دمیدن سپیده و رفتن شب «هم­مفهوم»اند ولی شبهای دهگانه و جفت و تک جداگانه­اند و «وزن» مجموع آنها تقریباً مساویست با «وزن مجموع» دمیدن سپیده و رفتن شب.

بنابراین می­توانیم با توجه به وزن مساوی قسم­های ابتدایی و انتهایی که هر دو تقریباً از یک جنس هستند (زیرا هر دو به آمدن روشنایی و رفتن تاریکی نظر دارند) از یکطرف، و مفهوم «درس» از طرف دیگر، رابطه­ای برقرار کنیم.

اگر در مفهوم درس دقیق شویم می­بینیم در آن، نکوهش و هشدار هست.

و نیز در قسم­های اول و چهارم رفتن تاریکی و آمدن روشنائی هست. واضح است که موارد هشدار و نکوهش با سیاهی و تاریکی تناسب دارد. یعنی با رفتن تاریکی انگار که موارد هشدار و نکوهش برود و با آمدن روشنائی چیزی بیاید که مورد هشدار و نکوهش نیست.

بنابراین می­توانیم رابطه را اینطور برقرار کنیم که در پاراگراف اول دارد نوعی اظهار امیدواری می­شود که موارد نکوهش (که چیزیست از نوع ظلمت) از میان برود.

 

بعبارت دیگر درب پاراگراف اول اینطور می­شود:

بند 1

آیات 1 تا 5

 

درب 1: اظهار امید به خروج بشریت از موارد هشدار و نکوهش

 

 

این بود نمونه­ای از طرز استخراج درب پاراگراف­ها با توجه به درس و متن پاراگراف.

بعبارت دیگر: «درب» هر پاراگراف، برآیند «درس» سوره و متن همان پاراگراف است. اگر به همین روش ادامه دهیم، درب­های بقیه پاراگراف­های سوره نیز بشرح ذیل بدست می­آید.

 

بند 2

آیات 6 تا 14

 

ذکری از اقوام جبار گذشته که طغیان و فساد کردند و نابود شدند. گرچه ظاهراً بنظر می­رسد طغیان و فساد آنها نظامی و سیاسی بوده، اما چنانکه می­دانیم زیربنای طغیان­های سیاسی و نظامی، «اقتصادی» و خروج از معنویات است.

[[

درب 2: نکوهش اقوام جبار گذشته که طغیان و فساد کردند و نابود شدند و منظور از ظلم و فساد آنها گردآوری ثروت بیشتر (و قدرت حاصل از آن) بوده و دغدغه خاطر فضایل را نداشتند.

 

 

بند 3

آیات 15 تا 20

 

ذکری از اشتباهات فکری آدمی راجع به مال که آنرا ملاک ارزش می­داند.

 

درب 3: درب بر درس منطبق است.

 

بند 4

آیات 21 تا 24

 

علائمی از وقوع قیامت و تنبه آدمی که «ایکاش چیزی پیش فرستاده بودم»

 

درب 4: روشن شدن ذهن آدمی در آن روز راجع به غلط بودن فکرش در خصوص مال و ارزش دانستن آن.

 

 

بند 5

آیات 25 تا 30

 

درب 5: عاقبت آنکه ملاک ارزشهایش درست بود، بهشت، و عاقبت آن دیگری جهنم است.

 

 

باین ترتیب ملاحظه می­شود با استفاده از این روش تحلیلی توانستیم:

1- یک «دید کلی» راجع به تمامیت سوره پیدا کردیم که آنرا از خود سوره بدست آوریم و «درس» سوره نامیدیم.

2- تعدادی «دید کلی» راجع به هر بند (یا هر پاراگراف) پیدا کردیم که آنرا نیز از برآیند درس سوره و پاراگراف بدست آوردیم و آنها را «درب»های آن پاراگراف­ها نامیدیم. بعبارت دیگر چیزی را از بیرون قرآن اصل قرار ندادیم که آنرا بر قرآن تحمیل کرده و قرآن را با آن عینک ببینیم، بلکه برای فهم قرآن از عناصری از داخل خود سوره­های قرآن کمک گرفتیم.

اما در قدم سوم که مفصل است و در اینجا ذکر نکردیم در داخل هر پاراگراف با کمک «درس» و «درب» همان پاراگراف، اندکی به عمق رفته و آیات و جملات و احیاناً کلمات را توضیح دادیم که این موضوع در سایت مذکور برای همه سوره­ها انجام شده و موجود است. و علاقمندان می­توانند مراجعه نمایند.

در قدم چهارم نیز سوره­ها از لحاظ­های خیلی کلی مورد بحث و مطالعه قرار می­گیرد که آنهم در سایت موجود است. و در اینجا فقط به همان مقدار که ذکر شد احتیاج بود.

 

4

برخی فواید این روش

 

چنانچه دیدیم، این روش بر مبنای محکمی استوار است. اما از طرفی منتج به چنان نتایج جالبی نیز شده است که خود آن­ها، هر یک، دلیلی است بر اصالت و صحت آن که ذیلاً چند مورد را ذکر می­کنیم:

1/4- با استفاده از آن، خط سیر مطلب سوره­های بلند از ذهن تلاوت کننده فرار نمی­کند.

2/4- با استفاده از آن به تعیین «ترتیب نزول سوره­ها» کمک می­شود.

3/4- با استفاده از آن، برای قسم­های قرآنی معانیی پیشنهاد می­شود.

4/4- با استفاده از آن، ابهام 1400 ساله حروف مقطعه گشوده شده، و برای آنها معانیی پیشنهاد می­شود.

5/4- با استفاده از آن، برای بعضی آیات معانیی جدید پیشنهاد می­شود.

6/4- موارد دیگری که برای رعایت اختصار از ذکر آنها می­گذریم. (اما ناچاریم در حد نام بردن آنها را ذکر کنیم. مثلاً 1/6/4- کمک به یافتن معانی و نکات جدیدی که پیشینیان متعرض آنها نشده­اند. 2/6/4- رفع اختلاف بین مفسران محترم در بسیاری از جاهای پراختلاف. 3/6/4- نشان دادن انسجام ارتباطی آیات در داخل سوره­ها، 4/6/4- و غیره.)

و اینک شرح مختصری راجع به بعضی از آنها:

 

1/4- مهم­ترین فایده این روش

کمک به فهم بهتر قرآن

یکروز، برحسب اتفاق، در یک تاکسی، یک مسیر طولانی را می­پیمودم، و باز هم  برحسب اتفاق، راننده تاکسی کانال رادیو را عوض نکرد و لذا این توفیق حاصل شد که تفسیر پاراگراف آخر سوره هود را بشنوم.

خلاصۀ سورۀ هود بر امیدوار کردن پیامبر(ص) و پیروانش به پیروزی نهائی مبتنی است. اما مفسر محترم ده­ها نکته فرمود، و تقریباً همه هم قشنگ بود، اما فقط متأسفانه به نکته اصلی هیچ اشاره­ای نفرمود که در جمله «ما نثبت به فوادک» همان پاراگراف آخر سوره هود است.

این روش «نکته­پردازی تفسیری» این اشکال را دارد که فقط منظور اصلی آیات و پاراگراف­ها را بیان نمی­کند، و مثال آن، همان مثال معروف فیل مولوی است که یکی در تاریکی پایش را لمس کرده بود و می­گفت یک ستون قطور است و یکی خرطومش را لمس کرده بود و می­گفت ناودان است و همینطور هر کس یک جائی از او را لمس می­کرد و یک چیزی می­گفت که البته درست هم بود اما از تفسیر کلی آن که «خود فیل» باشد خالی بود.

ما در این خلاصه تفسیر، کوشش داریم نکته­های اصلی را که همان درس و درب باشد بیاییم و نشان دهیم، یعنی اصل و کلیت موضوع را، و یعنی «خود فیل» را نشان دهیم و برای رعایت اختصار از ستون و نادوان و لحاف و تخت و غیره چشم­پوشی کرده­ایم زیرا اگر خواننده متوجه آنها نشد، چیز مهمی را از دست نداده، و گرچه بسیاری از خوانندگان بر اثر تعمق در «درس» و «درب­ها» خودبخود متوجه بسیاری از آنها هم خواهند شد و حتی چه بسا بیشتر و بهتر.

در این کتاب، «درس»، همان منظور اصلی سوره است که در هر پاراگراف تکرار شده، و «درب» خلاصه منظور در هر پاراگراف است، و خواننده با توجه به مجموع «درس» و «درب» مطلب پاراگراف را می­گیرد، و اگر خواست توقف و تمرکزی هم بکند، بسیاری از آن «نکته»ها را هم متوجه می­شود و بلکه بیشتر و بهتر.

 

2/4- کمک به کشف ترتیب نزول سوره­ها

اهمیتِ دانستن «ترتیب نزول سوره­ها»

حتماً ملاحظه فرموده­اید که بیش از 30% حجم سوره بقره مطالبی در نکوهش بنی­اسرائیل دارد.

فرض کنید یک مبتدی می­خواهد دفعه اول قرآن را از روی ترجمه­های موجود بخواند. طبعاً او از سوره حمد و سپس بقره شروع خواهد نمود.

مبتدی موردنظر، از آن مطالب مربوط به بنی­اسرائیل چیز مهمی نخواهد فهمید.

اما اگر همان فرد مبتدی، اول سوره طه و سپس سوره اعراف را بخواند و پس از آنها به مطالعه سوره بقره بپردازد، با تعجب خواهد دید که آن مطالب را می­فهمد.

بعبارت دیگر مطالعه قرآن به ترتیب نزول، تأثیر حیرت­انگیزی بر حسن فهم مطالب قرآنی و بر کنار ماندن از بسیاری از سوء فهم­ها دارد.

تفسیر قرآن براساس ترتیب نزول، را باید در چارچوب همین مثال واضح ارزیابی کرد، و تفسیر براساس ترتیب نزول، "طبیعی"، و "کارا" بوده، و "دارای حسن اثر در خوش فهمی و جلوگیری از بسیاری از بد فهمی­ها" خواهد بود.

بطور خلاصه علم به "ترتیب نزول سوره­ها» فواید زیادی دارد، اما یکی از آنها بسیار با اهمیت­تر است که همان یک فایده، آن را به آخرین پله اهمیت در نردبان علوم می­رساند و آنهم این است که علم مذکور بهترین کمک به تفسیر قرآن است. اگر قبول داشته باشیم که «مهمترین متن خواندنی» که در دست نوع بشر هست، قرآن است، به این نتیجه خواهیم رسید که «مهمترین علم» نیز تفسیر قرآن است.

قرآن مهمترین پدیده است و تفسیر قرآن مهمترین علم است و اهمیت «علم به ترتیب نزول سوره­ها» باید در این چارچوب ارزیابی شود.

قرآن حامل معارفی بوده که مخاطب اولیه خویش را قدم به قدم رشد داده، بالا برده، ساخته، بزرگ کرده، و از مشتی افراد متفرقِ کوته بینِ بیسوادِ خشنِ بی­تمدنِ بدادبِ فقیرِ ضعیف، در مدتی کمتر از دو قرن، ملتی متحدِ بزرگ اندیشِ عالمِ عارفِ متمدنِ آداب­دانِ غنی قوی ساخته، و این تطور عظیم، سرمایه­ای جز قرآن و سنت (که آن هم تفسیر عملی قرآن است) نداشته است.

قرآن با آن مخاطب­های اولیه چطور رفتار کرده که در آنها چنان تغییر جوهریی ایجاد نموده؟

آیا در همان روزهای اول آنها را با «الله نور السموات و الارض» و «هو الاول و الاخر و الظاهر و الباطن و ...» و سوره­های بلند پنجاه صفحه­ای مدهوش نموده؟

می­دانیم که نه، بلکه در ابتدا با سوره­های یک سطری و سه سطری و بیست کلمه­ای نطفه­های همین معارف سنگین را در ذهن آنها کاشته، و آنها را علاقه­مند نموده، و نوری و شعله­ای به آنها نشان داده، و شیفته­شان کرده، و به دنبال خویش کشیده، و بتدریج، به همان میزانی که معرفت و ظرفیت و توان و استعدادشان بالا و بالاتر می­رفته، معارف بالاتری را در جام ظرفیت آنها ریخته و کم­کم از آنها که می­دانیم چه کیفیتی داشته­اند، چیزی ساخته که می­دانیم به چه کیفیتی رسیده­اند.

«الله نور السموات و الارض ...» و «هو الاول و الاخر و الظاهر و الباطن» مغایر «قل هو الله احد ...» نیست بلکه تفسیر آن است.

سوره شعراء چندین صفحه­ای چه گفته که سوره قمر یک و نیم صفحه­ای آن را نگفته؟ اما وقتیکه سوره شعراء و اعراف و یونس و امثال آنها را می­خوانیم، چنین احساس می­کنیم که گویی داریم سوره قمر را بهتر می­فهمیم.

بنابراین اگر بگوئیم سوره­های شعراء و اعراف و یونس علاوه بر مطالبی که خواسته­اند بگویند، ضمناً مطالب سوره قمر را نیز توضیح داده­اند و بعبارت دیگر آن را تفسیر کرده­اند، حرف بیراهی نزده­ایم.

بنابرای سوره­های «بعدی»، نسبت به سوره­های «قبلی»، یک نوع نقش تفسیرکنندگی نیز دارند و مفسر قرآن چگونه می­تواند نسبت به این امر بی­تفاوت باشد و برای تفسیر یک سوره، این دغدغه­خاطر را نداشته باشد که سوره­های قبلی در آن خصوص چه گفته­اند؟

بسیاری از سوره­های قرآن، توضیح و تشریح و تفسیر مطالبی است که قبلاً در سوره­های قبلی نازل شده است.

بنابراین، قسمتی از قرآن، مفسر قسمتی دیگر از قرآن است که قبلاً نازل شده و این وقتی خود را نشان خواهد داد که بتوانیم قرآن را به «ترتیب نزول سوره­ها» ببینیم.

لذا، علم به «ترتیب نزول سوره­ها» یکی از اساسی­ترین و کلیدی­ترین علومی است که در تفسیر قرآن کاربرد دارد. بهتر است ذکر شود که تحقیق در باب ترتیب نزول سوره­ها تقریباً 9 سال زمان برده و منجر به تهیه لیستی شده است. بدیهی است نمی­توانیم ادعا کنیم این لیست صد در صد صحیح بوده و بر واقعیت تاریخی آن منطبق است اما چنانکه محتوای سوره­ها نشان می­دهد لیست بسیار دقیقی است و باز هم بدیهی است که توسط آیندگان بهبود خواهد یافت.

 

 3/4- کمک به درک معنی قسم­های قرآنی

بحث در این باب چون بالقوه مفصل و طولانیست از خواننده گرامی دعوت می­کنیم از سایت سابق­الذکر بازدید فرمایند (برای هر قسم قرآنی به پاراگراف اول از «قدم سوم» هر سوره (دارای قسم) مراجعه فرمایند) اما بعنوان مثال می­توانیم عرض کنیم که در همین سوره فجر که بعنوان «آموزش» مورد استفاده واقع شده، در ابتدای «قدم دوم» برای یافتن «درب» مجبور شدیم قسم­های این سوره را مورد تحلیل قرار دهیم.

یعنی اینکه در آن قسم­ها چهار مقوله داریم:

1- دمیدن صبح

2- پایان یافتن شب

3- ده شب

4- جفت و تک

معلوم است دو مقوله اول مثبت و خیر و امیدبخش است، طبعاً انتظار داریم دو مقوله دیگر هم همینطور باشد. از دو مقوله باقیمانده اگر روی مقوله «ده شب» متمرکز شویم بیادمان خواهد آمد که در مجموعه معارف اسلامی دو فقره «ده شب» داریم که خیلی مورد توجه و عنایت شارع مقدس است که یکی از آنها ده شب آخر ماه رمضان و دیگری ده شب اول ذیحجه است که در آنها دعوت به نماز و ذکر و عبادت و کم­خوابی شده است.

مقوله دوم که جفت و تک باشد اساس دنیای ریاضیات و دنیای دیجیتالی است و همچنین اساس مقوله زاد و ولد هم هست.

بنابراین معنای قسم­های سوره فجر با توجه به درس و درب آن اینطور می­شود که در ابتدا فجری طلوع کرد، و در آخر هم فجری خواهد بود و مسیر رسیدن به فجر دوم قرین زندگی صحیح و زاد و ولد پسندیده و عبادت زیاد می­باشد. و اگر فجر اول را (مثلاً) طلوع اسلام بگیریم، فجر دوم طلوع رویکرد جدیدی از اسلام خواهد بود (مثلاً ظهور امام زمان) و در مدت بین این دو طلوع، راه رهائی بشریت (از آن چیزهای قابل هشدار و نکوهشی که بشریت دچار آن است) تداوم زندگی پسندیده مشحون از عبادت خواهد بود.

این بود نوع معنی­یابی قسم­های قرآنی که ملهم از درس سوره­هاست و خود درس سوره­ها مستخرج از خود سوره­هاست. و نزد صاحب­نظران، رجحان آن بر معنی­یابی مبتنی بر نقل قول و حدس وگمان و استحسان واضح است.

 

4/4- کمک به کشف معنی حروف مقطعه

سوره­های دخان و زخرف و فصلت و جاثیه و احقاف و مؤمن (غافر) در ابتدای خویش با «حم» شروع می­شوند.

«درس» سوره­های فوق نیز کاملاً شبیه یکدیگر است و محتوای مشترک آنها «نکوهش عمد و اصرار در کفر و تکذیب پیامبر(ص)، علیرغم روشن شدن حقیقت» می­باشد.

ملاحظه فرمودید؟ شش سوره داریم که با «حم» شروع شده، از طرف دیگر محتوای آنها نیز (که در «درس» آنها متجلی است) یکیست.

سوره­های هود و حجر و ابراهیم و یونس و یوسف نیز با «الر» شروع می­شوند. درس آنها نیز نوید رفع مشکلات پیامبر و پیروانش و پیروزی آنها بر مخالفانشان و موفقیت نهائی آنها در دنیا و آخرت می­باشد.

در اینجا نیز همان را می­بینیم که در مورد «حم» ها دیدیم. یعنی اینکه در اینجا نیز محتوای سوره­های «الر» دار، یکیست.

سوره­های لقمان و سجده و عنکبوت و روم و بقره و آل­عمران نیز با «الم» شروع می­شوند.

در اینجا نیز مشابهت بسیار نزدیکی را در «درس» این سوره­ها می­یابیم. علاوه بر آن، محتوای سوره­های اخیر به محتوای سوره­های دارای «الر» نزدیک­تر است تا به محتوای سوره­های «حم» دار.

دقت بیشتر در موضوع اخیر ما را متوجه قرابت بسیار زیاد محتوای سوره­های اعراف و رعد که حروف مقطعه آنها «المص» و «المر» است با سوره­های دارای «الم» می­کند.

از نکته اخیر متوجه می­شویم که حروف مقطعه مذکور خاصیت جمع­پذیری هم دارند. یعنی می­توان با تفریق محتوای سوره­های مذکور معنی «ص» و «ر» را یافت.

با این ترتیب و به شرحی که در کتاب خویش بنام «پیشنهادی برای رمزگشائی حروف مقطعه» عرض کرده­ایم و در سایت سابق­الذکر موجود است می­توان به معنی تک تک حروف مقطعه مذکور نزدیک شد.

کشف مذکور بکر و بدیع است و این هزار و چهارصد و اندی سال سابقه­ای برای آن ثبت نشده و مبنای آن، نه نقل قول است، و نه حدس و گمان، و نه استحسان. بلکه مبنای آن مشاهده و تعمق و تدبر است و از خود قرآن استخراج شده است. بعبارت دیگر معنی حروف مقطعه در محتوای سوره­های مربوط نهفته است، و این قدم پیشنهادی، فتح بابی است برای محققان آینده که معنی آن حروف را در محتوای سوره جستجو کنند.

بعلت رعایت اختصار، علاقمندان مطالعه بیشتر در این مقوله را به بازدید از سایت مذکور دعوت می­نمائیم.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

مرحله اول

 

 

نزول معـارف پـايه

 و

 انعقاد هستـۀ اوليۀ

 

جامعـه­ي مسلمين

 

سوره عصر

جدول (1)

آيه

عنوان اصلی

عنوان فرعی

شرح

تعداد کلمات

1

قسم

عصر

عنصر آفرینشی- ظرف زمان

1

2

مردم

انسان

حکمت - (اکثریت انسانها در زيانکاری)

4

3

مردم

مومنان

توصيف: ايمان - عمل صالح - تواصی به حق - تواصی به صبر

9

جمع

14

 

جدول درج ها

شماره

موضوع اصلی

موضوع فرعی

توضيح

درصد

1/4

مردم

مومنان

توصيف (ايمان و عمل صالح) و نتيجه گيری (زيانکار نيستند)

9/92

2/4

قسم

عصر

عنصر آفرینشی- ظرف زمان

1/7

 

 

درس: خروج انسان از زیانکاری در ظرف زمان ممکن می­شود.

 

 

چگونه از جدول (1) به جدول درج­ها می­رسیم؟

برای جواب سؤال فوق از خواننده گرامی دعوت می­کنیم به «مقدمه مؤلف» که در ابتدای کتاب آمده مراجعه و الگوریتم مربوط به سوره فجر (صفحات م25 تا م30) را ببینند.

ما جدول­های بین جدول 1 و جدول درج­ها را برای رعایت اختصار حذف کردیم و اگر این کار را نمی­کردیم کتاب بسیار پر صفحه و در نتیجه گران می­شد و ما این را نمی­خواستیم.

برای خواننده علاقمند ما همان نمونه­ای که فوقاً اشاره شد کافیست و اگر بخواهد خودش
می­تواند با توجه به آن، چند مورد را به طور امتحانی انجام دهد.

سؤال دیگر این است که «جدول درج­ها» یعنی چه؟

با مراجعه به آن نمونه (سوره فجر – مقدمه مؤلف که قبلاً دیدید) پاسخ این سؤال را نیز درخواهند یافت.

در هر حال، موضوع مهم این است که «درس سوره» از جدول «جدول درج­ها» استخراج
می­شود.

ضمناً تعریف «درس» سوره و «درب» پاراگراف­ها نیز در همانجا آمده است.

 

سوره توحید

 

 

درس: خداوند ذاتاً صمد است و از زاده و زادن و همتا داشتگی مبرا است.

 

 

سوره حمد

 

 

درس: ای خداوند قابل ستایش! ما وابسته توئیم و لذا از تو هدایت می­طلبیم.

 

 

سوره زلزال

 

 

درس: جلب توجه آدمی به اهمیت و هولناکی قیامت و رویت اعمال.

 

 

سوره قارعه

 

درس: آخرت برای غیر مؤمن بسیار هولناک است.

 

 

سوره ضحی

 

درس: تقویت روحیه پیامبر.

 

 

سوره انشراح

 

درس: تقویت روحیه پیامبر و تشویق او به درگیر شدن با مشکلات بزرگ.

 

 

 

 

سوره فلق

 

درس: پیامبر باید در مقابل بی­نهایت شر، به پروردگار جهانیان پناه ببرد.

 

 

سوره ناس

 

درس: ای پیامبر! از شر وسوسه­کننده پنهان شونده به خداوند پناه ببر.

 

 

سوره تین

 

 

درس: توجه دادن به مقام عالی انسانیت و اهمیت آن.

 

 

سوره شمس

جدول (1)

آيه

عنوان اصلی

عنوان فرعی

شرح

تعداد کلمات

7- 1

قسم

عناصر طبيعی

خورشيد و ماه و شب و روز و آسمان و...

20

10- 8

حکمت

نَفس

الهام فجور و تقوی - شرايط رشد و زيانکاری

11

14- 11

مردم

گذشتگان

تکذيب پيغمبر خويش و کشتن آن شتر

15

15-14

خداوند

فعل

عذاب مکذبين فعال

8

جمع

54

 

جدول درج­ها

شماره

عنوان اصلی

عنوان فرعی

شرح

درصد

1/4

قسم

عناصر طبيعی

تقابل دو عنصری که بنظر ضد يکديگر ميايند اما واقعأ همجنس هستند

37

2/4

مردم

گذشتگان

پيغمبر خويش را تکذيب کرده و شتر موردنظر را پی کردند

8/27

3/4

حکمت

نفس انسان

خير و شر را ميشناسد هر کس که آنرا رشد دهد پيروز شده و کسی که آنرا رشد نداد ضرر کرد

4/20

4/4

خداوند

فعل

عذاب تکذيب گران فعال

8/14

 

 

درس: انسان دارای استعدادهای متضاد است و خودش نیز به آن آگاه بوده و آزاد و مختار هم هست.

 

 

درب پاراگراف 1- آیات 8-1: نفس دارای استعدادهای متنوعی است که انعکاس تضاد و تقابل ذکر شدۀ قسم­هاست.

درب پاراگراف 2- آیه­های 10-9: رشد دادن نفس سبب رستگاری است.

درب پاراگراف 3- آیه­های 15-11: قوم ثمود برخلاف هشدار پیامبرشان عمل کردند و نابود شدند.

 

 

سوره لیل

جدول (1)

آيه

عنوان اصلی

عنوان فرعی

شرح

تعدادکلمه

3-1

قسم

عناصر طبیعی

شب وقتی فرا گيرد- روز وقتی تجلی کند- آفرينش نر و ماده

10

4

حکمت

قوانین رفتاری انسانها

سعی شما ها متفاوت است(در راههای گوناگون است)

3

6-5

مردم

مومنان

توصيف : اعطا- تقوی- تصديق نيکويی

6

7

حکمت

قوانين خدائی

کارشان را رو به آسانی می آوريم

2

9-8

مردم

کافران

توصيف : بخيل، استغناء و تکذيب نيکوئيها

6

10

حکمت

قوانين خدايی

کارشان را رو به سختی می آوريم

2

11

مردم

کافران

مالشان بی نيازشان نمی کند.

6

13-12

خداوند

صفات

هدايت بشر و مالکيت دنيا و آخرت

7

14

آخرت

جهنم

هشدار نسبت به آن

3

15

آخرت

جهنم

کاربرد - خاص اشقياء است.

4

16

مردم

کافران

توصيف- تکذيب و روگردانی

3

17

آخرت

جهنم

اتقياء از ان برکنارند

2

18

مردم

مومنان

توصيف- زکات مال را می دهند.

4

20-19

مردم

مومنان

توصيف- جز رضای خدا نميخواهند.

11

21

آخرت

بهشت

مومنان

2

جمع

71

 

 

جدول درج ها

شماره

عنوان اصلی

عنوان فرعی

شرح

درصد

1/4

مردم

مومنان

اعطا- تقوا- تصديق- زکات- رضای خدا

55

2/4

قسم

عناصر طبيعی

شب، روز، افرينش جنس نر و ماده

14

3/4

آخرت

جهنم و بهشت

تاکید روی جهنم کافران

11

4/4

خداوند

صفات

هدايت بشر- مالکيت دنيا و آخرت

10

5/4

حکمت

خداوند

رفتار مساوی بين کافر و مومن در این جهان

10

 

 

درس: رفتار قانونمند خداوند نسبت به مؤمن و کافر در این جهان.

 

 

درب پاراگراف 1- آیات 4-1: شرایط طبیعی مادی در این دنیا برای همه مساویست.

درب پاراگراف 2- آیات 11-5: ذکر دو نوع رفتار قانونمند برای دو نوع رفتار مردم.

درب پاراگراف 3- آیه­های 13-12: ذکر دو عرصه دیگر از قانونمندی­های مساوی­نگرانه خداوند نسبت به مؤمن و کافر.

درب پاراگراف 4- آیه­های 21-14: تفاوت بین مؤمن و کافر در آخرت ظاهر می­شود.

 

 

سوره طارق

جدول (1)

آيه

عنوان اصلی

عنوان فرعی

شرح

تعداد کلمه

1

قسم

عناصر طبیعی

آسمان و طارق

2

2

پيامبر

سئوال

چه چيز تو را دانا کرد که طارق چيست؟

4

3

پيامبر

تعليم

تعريف طارق

2

4

مردم

انسان

قانون الهی - هيچ کس نيست مگراينکه «حافظ» ی دارد

6

5

مردم

انسان

ارشاد - امر- نگاه کند که از چه آفريده شده

4

7-6

مردم

انسان

آفرينش انسان از آبی جهنده است که از بين صلب و ترائب خارج ميشود

2

8

خداوند

صفات

قدرت برای بازگرداندن انسان

4

9

آخرت

قيامت

مشخصات- روزی که پنهانها آشکار شود

3

10

آخرت

قيامت

انسان در آنروز نه قدرتی و نه کمک   کننده ای ندارد

6

12-11

قسم

اسمان و زمين

اسمان دارای بازگشت و زمين صاحب شکاف

6

14-13

قرآن

توصيف

قول فصل- غير هزل

6

15

مردم

کافران

آنها نیرنگی می کنند

3

16

پيامبر

دلداری

من هم ضد نیرنگی می کنم

2

17

پيامبر

ارشاد

مهلتی به آنها ده

4

جمع

54

 

جدول د رج­ها

رديف

عنوان اصلی

عنوان فرعی

شرح

درصد

1/4

مردم

انسان

انسان تحت حفاظت است + آفرينش انسان از آبی جهنده که از بين صلب و ترائب خارج ميشود نشان از ظريف کاری ها و اهميت اوست

1/36

2/4

پيامبر

ارشاد

طارق چنين است - مهلتی به آنها بده

7/19

3/4

آخرت

قيامت

پنهانها آشکار ميشود - انسان قوتی و کمکی در آنروز ندارد

8/14

4/4

قسم

عناصر طبيعی

آسمان و طارق و آسمان صاحب بازگشت و زمين صاحب شکافها

1/13

5/4

قرآن

صفات

حجيت و اهميت قران

8/9

6/4

خداوند

قدرت

برای بازگرداندن انسان

6/6

 

 

درس: انسان باید به اهمیت خویش فکر کند و لذا رفتار صحیح را در پیش گیرد.

 

 

درب پاراگراف 1- آیات 4-1: همه آدمیان زیر نظر یک سیستم نگهبانی مستقر در آسمان هستند.

درب پاراگراف 2- آیات 10-5: همان خدائی که می­تواند از مایعی که آنقدر بی­اهمیت به نظر می­آید چنین انسانی بیافریند، می­تواند او را دوباره پس از مرگ زنده­اش کند.

درب پاراگراف 3 - آیات 14-11: برپائی قیامت سخن آخر است و کاملاً جدی است و هیچ شوخی­یی ندارد.

درب پاراگراف 4- آیات 17-15: آنها (کافران) باید به ضعف خویش فکر کنند و دست از نیرنگ بردارند.

 

 

سوره قدر

 

درس: توجه دادن به اهمیت قرآن.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

مرحله دوم

 

 

اعلام موجوديت

 و

ارشاد اجمالي مخاطبان غافل

 

 

 

سوره علق

 

آيه

عنوان اصلی

عنوان فرعی

شرح

تعدادکلمه

1

پيامبر

خطاب

دستور رفتاری- بخوان بنام

3

1

خداوند

صفات

افرينش

2

2

خداوند

صفات

افرينش انسان از علق

4

3

پيامبر

خطاب

دستور رفتاری : بخوان

1

3

خداوند

صفات

بخشنده ترین

2

4

خداوند

صفات

آموختن بوسيله قلم

3

5

خداوند

صفات

آموختن به انسان آنچه را نميداند

4

7-6

مردم

انسان

صفات- طغيان در صورت احساس بی نيازی

7

8

حکمت

قوانين خدايی

بازگشت، بسوی پروردگار توست

4

9

پيامبر

خطاب

سئوال (نظرت چيست درباره کسی که...)

2

14- 9

مردم

کافران

توصيف

22

18- 15

پيامبر

دلداری

اگر بس نکنند موی پيشانی شان را به شدت خواهيم گرفت

13

19

پيامبر

ارشاد

اطاعتش مکن- سجده کن و نزديکی جوی

5

جمع

72

 

جدول درج­ها

شماره

عنوان اصلی

عنوان فرعی

شرح

درصد

1/4

مردم

کافران

توصيف... نهی ميکند بنده ای را که نماز ميخواند و . . .

8/40

2/4

خداوند

صفات

افرينش- تعليم- گراميترين- تهديد سخت راجع به کافران

7/19

3/4

پيامبر

خطاب

دستورهای رفتاری و بخوان و... نظرت چيست... اطاعتش مکن....

8/33

4/4

حکمت

قوانين خدايی

بازگشت، بسوی پروردگار توست

6/5

 

 

درس: آموزش و ارشاد پیامبر و تشریح جامعه مورد مأموریت او.

 

 

درب پاراگراف 1- آیات 5-1: بنام خداوندی بخوان که بخشنده­ترین است و همه کس و همه چیز را آفریده.

درب پاراگراف 2- آیات 8-6: اکثریت انسانها تمایلشان به طغیان است و راه رفع آن نیز توجه به این نکته است که در نهایت سر و کارشان به درگاه خداوند خواهد افتاد.

درب پاراگراف 3- آیات 14-9: توصیف نوع رفتارهای کسانی که با پیامبر مخالفت خواهند کرد.

درب پاراگراف 4- آیات 18-15: در صورتیکه مخالفان رسالتت به اعمال ناپسندشان ادامه دهند با آنها برخورد خواهیم کرد و آنها نمی­توانند کاری از پیش ببرند.

درب پاراگراف 5- آیه 19: توصیه رفتاری به پیامبر در چارچوب انجام مأموریتش.

 

 

سوره قریش

 

 

درس: ای مردم! در مقابل نعمت بزرگ (تشکیل اجتماع) باید به عبادت شایسته رو کنید.

 

 

سوره تکاثر

 

 

درس: زیاده­طلبی شما را از جاده عقل بیرون برد و به زودی (از نتیجه­اش) مطلع خواهید شد.

 

 

سوره بلد

 

آیه

عنوان اصلی

عنوان فرعی

شرح

تعدادکلمه

1

قسم

اين شهر

مکه

4

2

پيامبر

دلداری

و تو در اين شهر ساکنی

4

3

قسم

والد و ولد

فرایند تکثیر نسل

3

4

حکمت

قوانين خدايی

انسان را در رنج افريديم

5

5

مردم

انسان

سئوال- ايا فکر ميکند زور هيچکس به او نميرسد

6

6

مردم

انسان

صفات- بد- ميگويد مال زيادی را هلاک کردم

4

7

مردم

انسان

سئوال- ايا ميپندارد کسی نميبيندش

5

8

مردم

انسان

سئوال- دو چشم به او نداديم

4

9

مردم

انسان

سئوال- و زبان و دو لب

2

10

مردم

انسان

سئوال- هدايت به دو امر مهم ننمودیم؟

2

11

مردم

انسان

صفات- تن درندادن به عبور از عقبه

3

12

پيامبر

اموزش

چه چيزی تو را اگاه کرد که عقبه چيست

4

17-13

حکمت

اخلاق

ازاد کردن بنده، اطعام در روز سختی، به يتيم خويشاوند يا مسکين خاک نشين، و سپس، از اهل ايمان و سفارش به صبر و سفارش به مرحمت شدن

24

19-18

آخرت

قيامت

تقسيم بندی شدن مردم

9

20

آخرت

جهنم

کافران

20

جمع

99

 

جدول درج­ها

شماره

عنوان اصلی

عنوان فرعی

شرح

درصد

1/4

حکمت

تشريح

«رستن از عقبه»... است.

3/33

2/4

آخرت

کافران

توصيف کافران (اصحاب مشئمه)

3/29

3/4

مردم

انسان

صفات منفی

3/26

4/4

پيامبر

 

محل سکونت پيامبر

1/7

5/4

قسم

 

شهر - والد - آنچه متولد ميشود.

1/4

 

 

درس: دعوت انسان به دوری از صفات منفی کافرانه.

 

 

درب پاراگراف 1- آیات 4-1: در این شهر، و سکونت تو در آن، و زاد و ولد انسان­ها، چیزهائیست که به انسان کمک می­کند از آن گردنه بگذرد.

درب پاراگراف 2- آیات 7-5: موانع فکری انسان برای پیدا کردن قابلیت عبور از آن گردنه.

درب پاراگراف 3- آیات 10-8: انسان قابلیت لازم برای عبور از گردنه را دارد.

درب پاراگراف 4- آیات 12-11: در هر حال اکثریت انسانها (به طور کلی) از آن گردنه عبور نکرده.

درب پاراگراف 5- آیات 18-13: بذل مال در اطعام و آزاد کردن بردگان و عضویت در سازمان­های خیریه.

درب پاراگراف 6- آیات 20-19: تعریف کسانی که از گردنه عبور نمی­کنند و عاقبت آنها.

 

 

سوره همزه

 

 

درس: کسانی که خود را خیلی مهم تلقی می­کنند و در دیگران به نظر حقارت می­نگرند و دنبال عیب آنها هستند و بدشان را می­گویند در قیامت خرد و حقیر خواهند بود.

 

سوره فجر

 

آیه

عنوان اصلی

عنوان فرعی

شرح

تعداد کلمه

5-1

قسم

عناصر طبیعی

سپیده­دم، جفت و تک، انتهای شب

14

13-6

مردم

گذشتگان

فرعون و ثمود و... طغیان، هلاک

35

14

خداوند

افعال

در کمین­ طاغیان

3

16-15

مردم

انسان

نکوهش، مال را ملاک دوری و نزدیکی به خدا تصور می­کنند

21

20-17

مردم

انسان

نکوهش، وظایف مالی­تان را انجام نمیدهید

18

23-21

آخرت

قیامت

حوادث همزمان

20

26-23

آخرت

جهنم

عذاب کافران

14

30-27

آخرت

بهشت

نعیم مؤمنان

14

جمع

139

 

 

جدول درج­ها

شماره

عنوان اصلی

عنوان فرعی

شرح

درصد

1/4

مردم

انسان

مال را ملاک فضیلت می­دانید و وظایف مالی خود را انجام نمی­دهید

2/53

2/4

آخرت

بهشت و جهنم

عذاب کافران و نعیم مؤمنان

5/34

3/4

قسم

عناصر طبیعی

زمان، نور، روشنائی

1/10

4/4

خداوند

افعال

در کمینگاه است

2/2

 

 

درس: هشدار به کسانی که مال را ملاک ارزش­ها می­دانند و به وظایف مالی خویش عمل نمی­کنند.

 

 

درب پارگراف 1- آیات 5-1: اظهار امیدواری به خروج بشریت از رذیله فوق و طلوع یک جهان عاری از آن.

درب پارگراف 2- آیات 14-6: اقوام سابق مرتکب خلاف (مذکور در درس) شدند و خداوند تازیانه عذاب را بر آنها فرود آورد.

درب پارگراف 3- آیات 20-15: اکثریت انسانها همانطور (که در درس ذکر شده) عمل می­کنند.

درب پارگراف 4- آیات 26-21: روشن شدن ذهن آدمی در قیامت راجع به غلط بودن فکرش در خصوص فوق (که در درس ذکر شد).

درب پارگراف 5-  آیات30-27: کسانی که در این جهان در مورد مال چنان کج­اندیشی ندارند، برنده نهائی هستند.

 

 

سوره نجم

 

آیه

عنوان اصلی

عنوان فرعی

شرح

تعداد کلمه

1

قسم

عناصر طبیعی

ستاره وقتی که فرود آید

3

18-2

قرآن

حجیت آن

شرح دریافت وحی توسط پیغمبر(ص) از فرشته وحی

72

23-19

مردم

کافران

خطاب - رد مواضع مشرکانه عقیدتی

39

28-24

حکمت

مردم

انسان - رد مواضع عقیدتی بی­ماخذ عمومی

50

29

پیامبر

دستور رفتاری

اعراض کن از کسی که از یاد ما روی گرداند و جز زندگی دنیا را نخواست

11

30

خداوند

صفات

علم - نسبت به آن کس که هدایت یافته و آن کس که گمراه شده

16

31

خداوند

صفات

مُلک - آسمانها و زمین - تا جزا دهد

16

ق 32

ق 32

مردم

خداوند

مؤمنین

صفات

اجتناب از گناهان کبیره

علم - داناتر است نسبت به شما

7

23

37-33

مردم

کافران

توصیف (پشت کرد - کمی عطا کرد و...)

21

42-38

حکمت

آخرت

جزاء اعمال و بازگشت به سوی رب...

23

54-43

خداوند

افعال

برخورد با فعالان باطل

50

55

مردم

انسان

خطاب - در کدام نعمت­های پروردگار تردید میکنی؟

4

56

مردم

انسان

خطاب - این هشدار دهنده­ای است از هشدار دهنده­های قبلی

5

58-57

آخرت

قیامت

نزدیک شد - غیر از خدا کاشفی ندارد

6

61-59

مردم

انسان

آیا تعجب می­کنید و می­خندید و نمی­گریید و سرگرم بازی هستید

9

62

مردم

دستور عبادی

برای خدا سجده نموده و عبادتش کنید.

3

جمع

358

 

جدول درج­ها

شماره

عنوان اصلی

عنوان فرعی

شرح

درصد

1/4

خداوند

صفات و افعال

علم، مُلک و قدرت خداوند

3/29

2/4

مردم

کافران

رد مواضع مشرکانه کافران و نکوهش انسان غافل

6/24

3/4

حکمت

مردم

رد مواضع عقیدتی بی­مأخذ مردم و جایگزینی مواضع عقیدتی صحیح

4/20

4/4

قرآن

حجیت آن

مطالب قرآن کاملاً صحیح است و اساساً ملاک سنجش صحت چیزهای دیگر است

1/20

5/4

پیامبر

دستور رفتاری

اعراض از کسانی که خواستی جز حیات دنیا ندارند و از ذکر خدا روی­گردان هستند

1/3

6/4

آخرت

قیامت

قیامت نزدیک است و هیچکس غیر از خدا علم آن را ندارد.

7/1

7/4

قسم

عناصر طبیعی

ستاره، وقتیکه فرود آمد.

8/0

 

 

درس: با استدلال به حجیت قرآن، رد مواضع اعتقادی باطل آن مردم و ارائه اعتقادات صحیح.

درب پاراگراف 1- آیات 18-1: حجیت قرآن.

درب پاراگراف 2- آیات 23-19: عقاید آن مردم درباره «خدایان» مستند به حقیقتی نیست، و سلیقه­ای است.

درب پاراگراف 3- آیات 28-24: اعتقاد آن مردم درباره ملائکه و شفاعت آنها مستند به حقایق نیست بلکه متکی به گمان و آرزوست.

درب پاراگراف 4- آیات 32-29: ای پیامبر! اینک که چنین است به مخالفان اهمیتی نده و به خداوند توجه کن.

درب پاراگراف 5- آیات 37-33: نکوهش کسانی که از تعالیم پیامبر روی می­گردانند.

درب پاراگراف 6- آیات 56-38: ارائه اعتقادات صحیح.

درب پاراگراف 7- آیات 62-57: با نتیجه­گیری از مجموع مطالب فوق، دعوت از مخاطب به ایمان و عبادت.

 

 

سوره عبس

 

آيه

عنوان اصلی

عنوان فرعی

شرح

تعدادکلمه

4- 1

مردم

خطاب

نکوهش- تحقير مومن نابينا

13

10- 5

پيامبر

خطاب

ارشاد- تو مسئول ايمان نياوردن انها نيستی.

19

16-11

قران

اهميت ان

صحيفه های ارجمند-....

15

17

مردم

انسان

نکوهش- کفران نعمتهای الهی

4

22-18

خداوند

افعال

افرينش انسان- اسان کردن مسير انسان- احياء- مرگ

18

23

مردم

انسان

نکوهش- فرمان را انجام نداد.

5

24

مردم

انسان

توصيه- به غذايش دقت کند.

4

32-25

خداوند

نعمات

چگونگی تهیه غذای انسان

22

42-33

آخرت

قيامت

شدت ان روز، دو گونه بودن وضعيت مردم در ان روز

33

جمع

133

 

جدول  درج­ها

شماره جدول

عنوان اصلی

عنوان فرعی

شرح

درصد

1/4

خداوند

نعمت ها

هم نعمت افرينش انسان، هم نعمت ادامه وجود او....

1/30

2/4

آخرت

قیامت

دو گونه بودن مردم از لحاظ نتيجه حسابرسی اعمال

8/24

3/4

مردم

کافران

نکوهش از رفتار بعضی ها که مومنان را تحقير می کنند

5/19

4/4

پیامبر

خطاب

تو مسئول آنها نيستی.

3/14

5/4

قرآن

توصیف

بسيار صحيح - بسيار مهم - کاملاً در خور توجه و دقت.

3/11

 

 

 

درس: نکوهش رفتار کسانی که نعمت­های الهی را کفران و مؤمنان را تحقیر و از انجام وظایف شانه خالی می­کنند.

 

 

درب پاراگراف 1- آیات 10-1: ارشاد پیامبر برای توجه بیشتر به رهروان واقعی راه حق.

درب پاراگراف 2- آیات 16-11: این سخنان مهم است! وحی است! و از عالم بالا آمده است.

درب پاراگراف 3- آیات 23-17: اشخاص مورد نکوهش کسانی هستند که از خداوند غافل و به چنین نعمت­هائی بی­توجه و نسبت به آنها کفرانگرند.

درب پاراگراف 4- آیات 32-24: اشخاص مورد نکوهش به چنین نعمت­هائی نیز بی­توجهند و کفران می­ورزند.

درب پاراگراف 5- آیات 37-33: علت ارتکاب رفتار قابل نکوهش بی­توجهی به چنین آینده­ای است که گریزی هم ندارد.

درب پاراگراف 6- آیات 42-38: ذکر عاقبت افرادی که رفتار قابل نکوهش نمودند، و بر عکس، عاقبت افرادی که رفتار مغایر آنها در پیش گرفتند.

 

 

سوره مرسلات

 

آيه

عنوان اصلی

عنوان فرعی

شرح

تعدادکلمه

6-1

قسم

ملائکه

الهام دائمی هشدار درباره آخرت

13

7

آخرت

ساير

حتميت وقوع

3

13- 8

آخرت

قيامت

حوادث مقارن وقوع

17

14

پيامبر

سئوال

چه ميدانی که يوم الفصل چيست؟

5

15

آخرت

قيامت

وای در ان روز بر مکذبين

3

18- 16

خداوند

صفات

هلاک مجرمين

9

19

آخرت

قيامت

وای در ان روز بر مکذبين

3

23- 20

خداوند

صفات

قدرت و برنامه ريزی خداوند

15

24

آخرت

قيامت

وای در ان روز بر مکذبين

3

27- 25

خداوند

صفات

نعمت دهنده به انسانها

13

28

آخرت

قيامت

وای در ان روز بر مکذبين

3

33- 29

آخرت

جهنم

شرح عذاب

25

34

آخرت

قيامت

وای در ان روز بر مکذبين

3

36-35

آخرت

قيامت

مشخصات- در ان روز صحبت نميکنند

8

37

آخرت

قيامت

وای در ان روز بر مکذبين

3

39-38

آخرت

قيامت

مشخصات- کسی نميتواند کاری بکند

10

40

آخرت

قيامت

وای در ان روز بر مکذبين

3

44- 41

آخرت

بهشت

شرح نعمتها

18

45

آخرت

قيامت

وای در ان روز بر مکذبين

3

46

مردم

خطاب

هر کاری ميخواهيد بکنيد

5

47

آخرت

قيامت

وای در ان روز بر مکذبين

3

48

مردم

مجرمان

صفات

6

49

آخرت

قيانت

وای در ان روز...

3

50

مردم

سئوال

پس- بعد از آن به چه چيزی ايمان می اورند؟

4

جمع

181

 

جدول درج ها

شماره

عنوان اصلی

عنوان فرعی

شرح

درصد

1/4

آخرت

قيامت

سختی و هولناکی ان- بخصوص راجع به مکذبين- پس از آنهم بيشتر عذاب است و کمتر نعمت

3/61

2/4

خداوند

صفات

خداوند- اکثريت با صفات منعمی. اما ضمنأ مهلک مجرمين

5/20

3/4

مردم

مجرمان

گمراهند و گمراهيشان هم به اين است که به مهمترين چيز بی توجهند و در نتيجه برای خداوند مورد اهميت نيستند.

3/8

4/4

پيامبر

ساير

مولفه های مختلف وحی و نحوه تأثيرگذاری- با گرايش به نوع ارسال

8/2

5/4

قسم

ساير

اهميت و خطير بودن امور مربوط به قيامت

2/7

 

 

درس: بی­اعتنائی و بی­توجهی و بی­ایمانی نسبت به قیامت باعث هلاکت و عذاب آخرت است.

 

 

درب پاراگراف 1- آیات 7-1: طی مکانیزم نوعی از وحی به طور پیگیر و مستمر و به طور گسترده موضوع قیامت تذکر داده می­شود.

درب پاراگراف 2- آیات 15-8: ذکر هولناکی قیامت و سختی حال کسانی که آن را تکذیب می­کنند.

درب پاراگراف 3- آیات 19-16: ای خطاکاران! به هوش باشید و به راه صحیح برگردید.

درب پاراگراف 4- آیات 24-20: بی­اعتنائی و بی­توجهی نسبت به آفرینش انسان و آفرینشگر او سبب هلاکت است.

درب پاراگراف 5- آیات 28-25: آیا نسبت به این نعمت­ها بی­توجهی می­کنید؟

درب پاراگراف 6- آیات 34-29: آیا نسبت به چنین حادثه­ای بی­توجهی می­کنید؟

درب پاراگراف 7- آیات 37-35: آیا نسبت به چنین عاقبتی بی­اعتنا هستید؟

درب پاراگراف 8- آیات 40-38: ای تکذیبگران! آیا نسبت به چنین موقعیتی بی­اعتنا هستید؟

درب پاراگراف 9- آیات 45-41: تقواداران در سایه­ها و چشمه­سارها هستند، وای بر تکذیبگران که در آن روز از این نعمت­ها محروم می­باشند.

درب پاراگراف 10- آیات 50-46: در زندگی این قبیل اشخاص، وقتیکه به آخرت اعتقاد ندارند، چیز با ارزشی وجود ندارد.

 

 

سوره کافرون

 

درس: ای پیامبر! موضع دینی خویش را به روشنی اعلام کن.

 

 

سوره  اعلی

 

آيه

عنوان اصلی

عنوان فرعی

شرح

تعدادکلمه

ق1

پيامبر

حکم عبادی

پروردگارت را تسبيح گوی

3

5-1

خداوند

صفات

خلق و امر

13

ق7-6

پيامبر

نويد

بر تو ميخوانيم و فراموش نخواهی کرد

7

ق7

خداوند

صفات

علم

5

8

پيامبر

نويد

برايت آسانی پيش می اوريم

2

9

پيامبر

ارشاد

در صورت فايده تذکر بده

4

10

مردم

مومنان

بزودی پند ميگيرند

3

11

مردم

کافران

از ان پند دوری می گزيند.

2

13-12

آخرت

جهنم

کافران به درون آن می افتند

10

ق14

آخرت

بهشت

رستگار شد آنکه پاکی گزيد

2

15- ق14

مردم

مومنان

صفات(تزکی- ذکراسم رب- نماز)

6

17-16

مردم

انسان

نکوهش(حيات دنيا را در حاليکه آخرت بهتراست ترجيح ميدهد)

7

19-18

حکمت

ساير

اين موضوع در کتاب پيلمبران قبلی نيز هست

8

جمع

72

 

 

جدول درج­ها

شماره

عنوان اصلی

عنوان فرعی

شرح

درصد

1/4

خداوند

خلق و امر و تدبير

صفات و افعال خداوندی

25

2/4

مردم

مومنان

توصیف : نماز- ذکر اسم رب

25

3/4

پيامبر

نويد

برايت آسانی پيش مياوريم- بر تو ميخوانيم و فراموش نخواهی کرد.

2/22

4/4

آخرت

جهنم

توصيف جهنم گناهکاران

7/16

5/4

حکمت

ساير

درکتب پيشينيان هم بوده(چيز تازه ای نيست.)

1/11

 

 

درس: دلداری به پیامبر(ص) و نوید شرایط بهتر

 

 

درب پاراگراف 1- آیات 5-1: یادآوری بعضی صفات خداوندی که به قدرت ایجاد شرایط بهتر اشاره دارد.

درب پاراگراف 2- آیات 8-6: نوید صریح و مستقیم.

درب پاراگراف 3- آیات 12-9: ای پیامبر! وظیفه تو تذکر دادن است، اما همین را هم در جائی به کار ببر که فایده داشته باشد.

درب پاراگراف 4- آیات 19-13: رستگاری در گرو رشد دادن خودتان است اما شما دنبال زندگی پست­تر هستید.

 

 

 

 

سوره مزمل

 

تعداد کلمه

شرح

عنوان فرعی

عنوان اصلی

آيه

65

نمازشب- ترتيل قرآن- ذکر- توکل- صبر- واگذاری به خدا

دستورات عبادی و رفتاری

پيامبر

11-1

9

عذاب

جهنم

آخرت

13-12

8

لرزش زمين و نابودی کوه ها

قيامت

آخرت

14

6

فرستادن رسول

شرح نعمت

مردم

ق15

11

فرعون- عصيان رسول – نابودی آنها

گذشتگان

مردم

16-ق15

14

پير می کند- آسمان شکافته می شود

قيامت

آخرت

17-18

9

اين مطلب پند است چه کسی می خواهد پند گيرد

پند

حکمت

19

78

دستورات عبادی و رفتاری او و نزديکان

دستورات عبادی

پيامبر

20

200

جمع

 

جدول درج­ها

درصد

شرح

عنوان فرعی

عنوان اصلی

شماره

5/71

نمازشب- ترتيل قرآن- ذکر- توکل- صبر-واگذاری به خدا- کناره گيری از تکذيبگران

دستورات عبادی و رفتاری

پيامبر

1/4

5/15

شدت قيامت(نابودی کوه ها- شکافتن آسمان - پير شدن بچه )

قيامت

آخرت

2/4

5/8

ارسال رسول- نافرمانی- اخذ

گذشتگان

مردم

3/4

5/4

اين پندی است برای کسی که بخواهد پند گيرد

پند

حکمت

4/4

 

 

درس: ای پیامبر! برای مواجه شدن با مشکلات رسالت باید ظرفیت­های لازم را از طریق عباداتی خاص پیدا کنی.

 

 

درب پاراگراف 1- آیات 11-1: ذکر قسمتی از عبادات فوق­الذکر.

درب پاراگراف 2- آیات 14-12: ای پیامبر! عاقبت مخالفان را به آنها یادآوری کن.

درب پاراگراف 3- آیات 19-15: ای مردم! به فکر عاقبت خود باشید و به راه این پیامبر بپیوندید.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

مرحله سوم

 

 

مطرح نمودن پررنگ آخرت

و

جذب نفوس مستعد

 

 

سوره انفطار

 

آيه

عنوان اصلی

عنوان فرعی

شرح

تعداد کلمه

5-1

آخرت

قيامت

علائم وقوع و حوادث بعد از وقوع

17

6

مردم

انسان

خطاب- سئوال - چه چيزی به غرورت انداخت

7

8-7

خداوند

افعال

افرينش- تصويرگری

10

9

مردم

انسان

نکوهش- آخرت را تکذيب ميکنيد

4

12-10

ساير

فرشتگان موکل بر انسان

حافظ- کاتب- عالم

8

13

آخرت

بهشت

ابرار

4

16-14

آخرت

جهنم

فجار

11

18-17

پيامبر

خطاب

سئوال چه چيز دانايت کرده که روز دين چيست؟

12

19

آخرت

قيامت

خصوصيات

9

جمع

82

 

جدول درج­ها

شماره

عنوان اصلی

عنوان فرعی

شرح

درصد

1/4

آخرت

قیامت

قيامت و جهنم، بسيار هولناک

50

2/4

آخرت

قیامت

امور مربوط به قيامت خيلی پيچيده است. حتی برای پيغمبر

6/14

3/4

مردم

 

انسان

 

انسان اگر دارای درک درستی بود قيامت را تکذيب نميکرد و به رب هم مغرور نميشد.

4/13

4/4

خداوند

افعال

خداوند انسان را افريد، تصويرگری کرد، و پرداخت نمود

2/12

5/4

مردم

حکمت

همه حالات انسان «زير نظر» است

8/9

 

 

درس: آخرت بسیار مهم است.

درب پاراگراف 1- آیات 5-1: قیامت  بسیار هولناک است و جا دارد آدمی به آن خیلی اهمیت بدهد.

درب پاراگراف 2- آیات 8-6: آدمی باید با درک اهمیت قیامت از خودفریبی دست بر دارد.

درب پاراگراف 3- آیات 12-9: تکذیب قیامت فایده­ای ندارد زیرا رفتارتان تحت نظر است.

درب پاراگراف 4- آیات 16-13: شرح عاقبت اشخاص (در آخرت) که مهم­ترین چیز نیز همان است.

درب پاراگراف 5- آیات 19-17: در آن روز فقط امر خدا ظاهر و نافذ بود.

 

 

 

سوره تکویر

 

شماره

عنوان اصلی

عنوان فرعی

شرح

تعدادکلمه

14-1

آخرت

قيامت

علائم يا حوادث ابتدايی وقوع

42

15-18

قسم

عوامل طبيعی

آخر شب، اول روز، پنهان شونده بازگشت کننده

11

25-19

قران

حجيت

از لحاظ فرشته وحی- از لحاظ سلامت پيغمبر- از لحاظ عدم دخالت شيطان

30

26

مردم

خطاب

سئوال- تصميم شما چيست؟

2

27

قران

توصیف

ذکر برای همه جهانيان

5

28

مردم

مومنان

مومنان بالقوه که بخواهند راه مستقيم در پيش گيرند

5

29

خداوند

افعال

هدايت پذيری بدست خداست

8

جمع

103

 

جدول درج­ها

شماره

عنوان اصلی

عنوان فرعی

شرح

درصد

1/4

آخرت

قيامت

اتفاقات پس از آن بسیار مهم است.

8/40

2/4

قرآن

حجيت

مطالب قران کاملا درست است و حجيت دارد.

34

3/4

قسم

عناصر طبیعی

جهت حوادث عالم رو به خوبی و بهبودی و بهروزی است.

7/10

4/4

خداوند

قوانین الهی

در پيش گرفتن راه مستقيم مشروط به خواست خداوند است.

8/7

5/4

مردم

خطاب

راه مستقيم را در پيش بگيريد

8/6

 

 

درس: وقوع آخرت علاوه بر اهمیت فوق­العاده حتمی هم هست.

 

 

درب پاراگراف 1- آیات 14-1: حوادث مربوط به قیامت بسیار مهیب و هولناک است.

درب پاراگراف 2- آیات 18-15: وقوع آخرت در جهت تعالی و بهبودی اوضاع و احوال بشر است.

درب پاراگراف 3- آیات 25-19: وقوع آخرت حتمی است.

درب پاراگراف 4- آیات 29-26: انسان باید از خداوند بخواهد که او را در مسیر هدایت (که ایمان به آخرت نیز یکی از عناصر آن است) قرار دهد.

 

 

سوره حاقه

 

آيه

عنوان اصلی

عنوان فرعی

شرح

تعدادکلمه

3- 1

آخرت

قيامت

ذکر يکی از اسامی و اهمیت آن- حاقه

7

10-4

مردم

گذشتگان

عصيان از رسول پروردگارشان- گرفتن آنها به عذاب

47

11

خداوند

نعمت

نجات مومنين در کشتی نوح

8

12

حکمت

ساير

موضوع کشتی نوح پندی باشد و گوش شنوا بشنود

6

18-13

آخرت

قيامت

حوادث مقارن وقوع

35

20-19

آخرت

قيامت

اهل يمين

14

24-21

آخرت

بهشت

شرح گوشه ای از نعمت ها

17

29-25

آخرت

قيامت

گناهکاران

26

37-30

آخرت

جهنم

توصيف جنهم و توصيف اعمال جهنمی ها

37

39-38

قسم

عناصر طبیعی

به آنچه می بينند و آنچه نمی بينند

7

51-40

قرآن

توصیف

حجيت

54

52

پيامبر

دستور عبادی

تسبيح خدا

4

جمع

262

 

جدول درج­ها

شماره

عنوان اصلی

عنوان فرعی

شرح

درصد

1/4

آخرت

قيامت

حاقه- حوادث مقارن وقوع- وضع اصحاب يمين- وضع چپ ها

52

2/4

قرآن

توصیف

حجيت

6/20

3/4

مردم

گذشتگان

عصيان- عذاب

9/17

4/4

خداوند

نعمت

(نجات مومنين کشتی نوح)

1/3

5/4

قسم

عناصر طبیعی

به آنچه می بينيد و آنچه نميبينيد

7/2

6/4

حکمت

سایر

موضوع کشتی نوح پندی باشد و گوش شنوايی بشنود

3/2

7/4

پيامبر

دستور عبادی

تسبيح خدا

5/1

 

 

درس: حتمیت وقوع قیامت و جدی بودن رسیدگی­های پس از آن.

 

 

درب پاراگراف 1- آیات 3-1: جلب توجه مخاطب به حتمیت وقوع قیامت.

درب پاراگراف 2- آیات 12-4: عذاب و هلاک گذشتگانی که به مطلب فوق (یعنی درس) اعتقاد نداشتند.

درب پاراگراف 3- آیات 18-13: شرح چگونگی وقوع قیامت و ذکر گوشه­هائی از حوادث مقارن آن.

درب پاراگراف 4- آیات 24-19: برنده اصلی واقعی کسی است که کارنامه­اش را به دست راستش بدهند.

درب پاراگراف 5- آیات 37-25: بازنده اصلی واقعی کسی است که کارنامه­اش را به دست چپش بدهند.

درب پاراگراف 6- آیات 38-25: حتمیت رسیدگی­های پس از قیامت.

 

سوره قلم

 

آيه

عنوان اصلی

عنوان فرعی

شرح

تعدادکلمه

1

قسم

سایر

قلم و آنچه می نويسد

4

8-2

پيامبر

دلداری

ستايش از شخصيت پيغمبر

32

15-9

مردم

کافران

توصيف

32

33- 16

آخرت

عذاب

توصيف انها در قالب يک مثال

96

34

آخرت

پاداش

متقيان پاداش بهشت خواهند داشت

6

47-35

حکمت

آخرت

تفاوت مسلم و مجرم

88

50-48

پيامبر

دستور رفتاری

صبر

27

52-51

قران

توصیف

پند برای جهانيان

17

جمع

302

 

جدول درج­ها

شماره

عنوان اصلی

عنوان فرعی

شرح

تعدادکلمه

1/4

آخرت

عذاب

توصيف آن در قالب يک مثال

8/33

2/4

حکمت

آخرت

تفاوت مسلم و مجرم

1/29

3/4

پيامبر

دلداری

ستايش از شخصيت انحضرت- امر به صبر

5/19

4/4

مردم

بدها

توصيف

6/10

5/4

قران

صفات

پند برای جهانيان

6/5

6/4

قسم

 

قلم و آنچه می نويسند

3/1

 

 

درس: تمثیل و استدلال برای توضیح صحیح بودن تفاوت وضع کافر و مؤمن در جهان دیگر.

 

 

درب پاراگراف 1- آیه 1: حقایق فوق در اثر گسترش علم و فرهنگ بشری آشکار خواهد شد.

درب پاراگراف 2- آیات 7-2: ای پیامبر! در اثر گسترش علم و فرهنگ بشری، کم­کم عظمت شخصیت تو در آینده شناخته خواهد شد.

درب پاراگراف 3- آیات 16-8: به مخالفانت کوچکترین امتیاری نده! آنها به زودی شکست خواهند خورد.

درب پاراگراف 4- آیات 33-17: یک مثال برای عذاب اخروی.

درب پاراگراف 5- آیات 47-34: بطلان ریشه­های احتمالی استدلالی کسانی که ممکن است تصور کنند اگر آخرتی هم در کار باشد، بهشت مخصوص اهل تقوا نیست.

درب پاراگراف 6- آیات 50-48: دستور استقامت برای ایفای رسالت به پیامبر(ص).

درب پاراگراف 7- آیه های 52-51: ای پیامبر! مزاحمت­هایی خواهی داشت اما استقامت بورز.

 

 

سوره غاشیه

 

آيه

عنوان اصلی

عنوان فرعی

شرح

تعدادکلمه

1

پيامبر

سئوال

راجع به غاشيه شنيدی؟

4

6-2

آخرت

جهنم

کافران- عذاب.

24

15-7

آخرت

بهشت

مومنان- نعمت.

24

19-16

مردم

کفران

نکوهش- بدون نظر عبرت به آثار افرينش

18

23- 20

پيامبر

دستور رفتاری

راجع به پيغمبری خويش خيلی حرص و جوش نخور- هدايت با ماست.

15

جمع

85

 

 

جدول درج­ها

شماره

عنوان اصلی

عنوان فرعی

شرح

درصد

1/4

آخرت

بهشت و جهنم

شرح عذاب و نعمت

5/56

2/4

پيامبر

دستور رفتاری

فقط تذکر بده.

3/22

3/4

مردم

کافران

نکوهش عدم عبرت

2/21

 

 

درس: با توجه به نتیجه نهائی زندگی، که یا به بهشت و یا به جهنم ختم می­شود، هر کس باید مسیر زندگی خویش را انتخاب کند.

 

 

درب پاراگراف 1- آیه 1: ای مردم! آخرت سرنوشت شماست، به آن اهمیت دهید.

درب پاراگراف 2- آیات 7-2: آیا این آینده را برای خویش می­پسندید؟ پس کاری کنید که دچار آن نشوید.

درب پاراگراف 3- آیات 16-8: آیا این آینده را برای خویش می­پسندید؟ پس برای آن
برنامه­ریزی کنید.

درب پاراگراف 4- آیات 20-17: نکوهش کسانی که به نعمت­هائی که احاطه­شان کرده به نظر عبرت نمی­نگرند.

درب پاراگراف 5- آیات 26-21: ای پیامبر! تو فقط مسیر صحیح را نشان بده.

 

 

سوره نباء

 

آيه

عنوان اصلی

عنوان فرعی

شرح

تعدادکلمه

1

مردم

انسان

قيامت- راجع به چه می پرسند

2

2

مردم

انسان

قيامت- راجع به ان خبر بزرگ

3

5-3

مردم

انسان

قيامت- بزودی خواهند دانست

9

16- 6

خداوند

صفات

نعمت ها- اسمان و زمين

36

17

آخرت

قيامت

حکمت- ميقات

5

18

آخرت

قيامت

چگونگی وقوع

14

21

آخرت

جهنم

حکمت- شرايط طاغين

4

25- 22

آخرت

جهنم

توصيف- عذاب طاغين

14

26

آخرت

جهنم

حکمت

2

28-27

مردم

طاغين

صفات

8

29

حکمت

قوانين

احصاء در کتاب- همه چيز

4

30

آخرت

جهنم

خطاب به اهل جهنم- پس بچشيد و عذاب شما را جز زياد نمی کنيم

6

31

آخرت

بهشت

حکمت- پيروزی مومنين

3

35- 32

آخرت

بهشت

توصيف- نعمت های متقين

12

36

آخرت

حکمت

جزاء- عطاء- حساب

5

37

خداوند

صفات

رب اسمانها و زمين و بين انها - هيبت

10

38

آخرت

قيامت

شرايط

14

ق 39

آخرت

قيامت

حکمت

3

ق 39

مردم

انسان

سئوال- چه کسی می خواهد بسوی پروردگارش جايگاه بگيرد؟

6

ق 40

خداوند

خطاب

مردم- انسان- ما شما را به عذابی نزديک بيم کرديم.

5

ق 40

آخرت

قيامت

حکمت- مردم - انچه را از پيش فرستاده اند می بينند

6

ق 40

آخرت

قيامت

آثار و نتايج- کافر می گويد کاش خاک بودم

6

جمع

177

 

 

جدول درج­ها

شماره

عنوان اصلی

عنوان فرعی

شرح

درصد

1/4

آخرت

قيامت

وقوع و هولناکی آن

61

2/4

خداوند

صفات

نعمت ها، ربوبيت، هشدار و  دعوت

8/28

3/4

مردم

طغيانگران

صفات انها

9/7

4/4

حکمت

قوانين خدايی

احصاء همه چيز در کتاب

3/2

 

 

 

درس: جلب توجه مخاطب به جهان دیگر و دعوت به انتخاب مسیر خوب.

 

 

 

درب پاراگراف 1- آیات 5-1: جلب توجه مخاطب از طریق ایجاد سئوال و تحریک کنجکاوی.

درب پاراگراف 2- آیات 16-6: نزدیک کردن امکان به وجود آمدن جهان دیگر در ذهن، از طریق توجه دادن به قدرت­های الهی.

درب پاراگراف 3- آیات 20-17: ذکر هولناکی قیامت که سبب به خود آمدن مخاطب برای انتخاب مسیر خوب می­شود.

درب پاراگراف 4- آیات 30-21: کسانی که به جهان دیگر اهمیت نمی­دهند چنین وضعی خواهند داشت.

درب پاراگراف 5- آیات 36-31: کسانی که به جهان دیگر اهمیت می­دهند چنین وضعی خواهند داشت.

درب پاراگراف 6- آیات 40-37: ای مردم! قیامت برای کافران هولناک است، به خود آئید.

 

 

 

 

 

سوره طور

 

آيه

عنوان اصلی

عنوان فرعی

شرح

تعدادکلمه

6-1

قسم

وحی و زندگی

قسم به عناصر طبیعی

12

8-7

آخرت

جهنم

حتميت وقوع

8

10-9

آخرت

قيامت

حوادث همزمان با وقوع

7

16-11

آخرت

عذاب

معرفی معذبين، مقدمه عذاب، سرزنش

38

28-17

آخرت

بهشت

شرح نعمت ها

95

29

پيامبر

دلداری

توبه نعمت پروردگارت کاهن و مجنون نيستی

8

44-30

مردم

کافران

رد انواع استدلال های ممکن آنها که ممکن است برايشان مستملک کفر ورزيدن باشد

106

45

پيامبر

دستور رفتاری

صبر

7

47-46

آخرت

قیامت

شرح سختی های آن

20

49-48

پيامبر

دستور رفتاری

صبر - نماز

15

جمع

316

 

 

جدول درج­ها

شماره

عنوان اصلی

عنوان فرعی

شرح

تعدادکلمه

1/4

آخرت

بهشت

بيشتر بشارت است اما قدر نسبی مهمی مربوط به انذار است.

2/53

2/4

مردم

کافران

رد استدلالی مواضع ممکن فکری کافران

5/33

3/4

پيامبر

دستور رفتاری  و عبادی

صبر - نماز

5/9

4/4

قسم

وحی و زندگی

عناصر طبیعی

8/3

 

 

 

درس: افکار بی­پایه­ای را که به عذاب می­رساند رها کنید و بهشت و زندگی جاوید را انتخاب نمائید.

 

 

 

درب پاراگراف 1- آیات 8-1: قسم به آن پنج مورد مهم قابل قسم خوردن که وقوع عذاب حتمی است.

درب پاراگراف 2- آیات 12-9: ای تکذیب­گران! تکذیب بیجا نکنید و به فکر خودتان باشید، زیرا که این اتفاقات حتماً به وقوع خواهید رسید.

درب پاراگراف 3- آیات 16-13: ای تکذیبگران! به خود آئید، این آینده­تان خواهد بود.

درب پاراگراف 4- آیات 28-17: ذکر نوع زندگی کسانی که افکار بی­پایه را رها کردند و در این جهان مسیر صحیح را انتخاب کردند.

درب پاراگراف 5- آیات 44-29: ای پیامبر! اهمیتی به آنها نده و فقط رسالتت را که همان تذکر دادن باشد پیگیر باش.

درب پاراگراف 6- آیات 49-45: ای پیامبر! به این عبادات بپرداز تا بهتر بتوانی  رسالتت را پیگیری کنی.

 

سوره واقعه

 

آيه

عنوان اصلی

عنوان فرعی

شرح

تعدادکلمه

5-1

آخرت

قيامت

حوادث مقارن وقوع

18

10-6

آخرت

قيامت

دسته بندی های مختلف از مردم (3 دسته)

15

26-11

آخرت

بهشت

(مربوط به سابقون و مقربون)

57

40-27

آخرت

بهشت

(مربوط به خجستگان)

37

56-41

آخرت

جهنم

(مربوط به ناخجستگان)

68

73-57

خداوند

خلق و امر

نمونه های مختلف نعماتی که بشر از انها استفاده می کند اما غافل است

82

74

پيامبر

دستور عبادی

تسبيح کن بنام پرودگارت که عظيم است

4

76-75

قسم

مختصات نجوم

اهمیت آن

9

80-77

قرآن

توصیف

اهمیت آن

14

82-81

مردم

کافران

نکوهش-  به چنين چيزی اهميت نميدهيد و تکذيب می کنيد؟

8

94-83

مردم

انسان

حالت های دم مرگ هر کدام از گروهها

54

96-95

پيامبر

دستور عبادی

پروردگارت را تسبیح کن

9

جمع

375

 

جدول درج­ها

شماره

عنوان اصلی

عنوان فرعی

شرح

درصد

1/4

آخرت

بهشت و جهنم

بهشت و جهنم- با ترجيح توصيف نعمات بهشتی

52

2/4

خداوند

خلق و امر

نعمات خداوندی و غفلت نوع بشر

9/21

3/4

مردم

انسان بطور کلی

هر کس موقع مرگ ميفهمد چه نوع زندگيی در پيش دارد

5/16

4/4

پيامبر

دستور عبادی

ای پيامبر! به تسبيح نام پروردگارت بپرداز مبادا غافل شوی

5/3

5/4

قران

توصیف

اهميت قران- حجيت قرآن

7/3

6/4

قسم

مختصات ستارگان

افرينش و نظم حيرت انگيز مربوط به اجرام اسمانی

4/2

 

 

درس: ارائه تصویر دقیق از نعمت­های بهشتی و نقش خداوند در زندگی بشر.

 

 

درب پاراگراف 1- آیات 11-1: این زندگی ماندگار نیست. غفلت نکنید و زندگی خویش را اصلاح کنید.

درب پاراگراف 2- آیات 26-12: توصیف نعمت­های اخروی اشخاص خیلی خوب.

درب پاراگراف 3- آیات 40-27: توصیف نعمت­های اخروی اشخاص خوب.

درب پاراگراف 4- آیات 56-41: توصیف عذاب اخروی اشخاص بد.

درب پاراگراف 5- آیه 57: لزوم اعتراف به خالقیت خداوند، در پیش گرفتن رفتاری مخالف رفتار اشخاص بد است.

درب پاراگراف 6- آیات 62-58: شما که می­دانید چه طور به وجود آمده­اید، آیا پند نمی گیرید؟

درب پاراگراف 7- آیات 67-63: آیا در کشاورزی خویش (به دیده عبرت) نگریسیته­اید؟

درب پاراگراف 8- آیات 70-68: آیا در آب آشامیدنی خویش (به دیده عبرت) نگریسیته­اید؟

درب پاراگراف 9- آیات 73-71: آیا در امکان بر افروختن آتش (به دیده عبرت) نگریسته­اید؟

درب پاراگراف 10- آیه 74: ای پیامبر! اینک که با چنین مردمی مواجهی، به تسبیح پروردگارت بپرداز.

درب پاراگراف 11- آیات 80-75: ای مردم! این قرآن بسیار مهم و بلندپایه است.

درب پاراگراف 12- آیات 87-81: ای تکذیبگران! آیا موضوع قیامت را سرسری می­گیرید؟ اگر راست می­گوئید و تحت قوانینی که خارج از کنترل شما قرار دارد نمی­باشید مرگ را از خودتان دور کنید.

درب پاراگراف 13- آیات 96-88: ای مردم! این سه نوع زندگی آینده، حتمی است، شما
می­خواهید کدام نوع مال شما باشد؟

 

سوره رحمن

 

آيه

عنوان اصلی

عنوان فرعی

شرح

تعدادکلمه

21- 1

خداوند

نعمات

تعليم- افرينش- امر

38

13

مردم

انسان وجن

پرسش- کدام نعمت پروردگارتان را تکذيب می کنيد.

4

15-14

خداوند

افعال

افرينش جن و انس

11

16

مردم

انسان و جن

پرسش- کدام نعمت.........

4

17

خداوند

امر

رب دو مشرق و دو مغرب

4

18

مردم

انسان وجن

پرسش- کدام............

4

20-19

خداوند

افرينش

دو دريا را بهم آميخت اما بين انها حائلی است که مانع تجاوز انهاست.

6

21

مردم

انسان و جن

پرسش...

4

22

خداوند

افرينش

از آن دو لؤلؤ و مرجان خارج ميکند

4

23

مردم

انسان و جن

پرسش

4

24

خداوند

امر

کشتيها که در درياها حرکت می کنند

6

25

مردم

انسان و جن

پرسش

4

27-26

خداوند

افرينش

فناء همه چیز غیر از . . .

9

28

مردم

انسان و جن

پرسش

4

29

خداوند

افعال

مورد درخواست همه اقسام مخلوقات است

10

30

مردم

انسان و جن

پرسش

4

31

آخرت

قيامت

رسيدگی به حساب جن و انس

4

32

مردم

انسان و جن

پرسش

4

33

مردم

خطاب

اگر ميتوانيد از اقطار اسمانها و زمين خارج شويد...

17

34- 36- 38- 40- 42- 45- 47- 49- 51- 53- 55- 57- 59- 61- 63- 65- 67- 69- 71- 73- 75- 77

 

مردم

انسان و جن

پرسش- کدام نعمتها را تکذيب
 می کنيد؟

88

35

خداوند

افعال

اتشی بسوی شما ميفرستد

8

37- 39- 41

آخرت

قيامت

حوادث هم زمان با وقوع

20

44-43

آخرت

جهنم

توصيف

11

77- 41 منهای ترجيع بند

آخرت

بهشت

توصيف

71

78

خداوند

صفات

پر برکت است اسم پروردگارت که صاحب جلال و اکرام است

6

جمع

349

 

جدول درج­ها

شماره

عنوان اصلی

عنوان فرعی

شرح

درصد

1/4

مردم

انس و جن

يادآوری نعمتهای خداوندی

4/40

2/4

آخرت

بهشت

شرح نعمتهای بهشتی

4/30

3/4

خداوند

نعمات

ذکر اندکی از نعمات خداوندی

2/29

 

 

درس: یادآوری گوشه­هائی از نعمت­های الهی، اعم از دنیوی و اخروی، برای جن و انسان.

 

 

درب پاراگراف 1- آیات 4-1: خداوند نسبت به همگان مهربان است.

درب پاراگراف 2- آیات 13-5: ای غافلان! اعم از این که انسان یا جن باشید، آیا به
نعمت­هایی به این واضحی توجه نمی­کنید؟

درب پاراگراف 3- آیات 16-14: یادآوریِ اصلِ نعمت «وجود یافتن»

درب پاراگراف 4- آیات 25-17: یادآوری بعضی دیگر از نعمت­های عالم الهی برای انسان و جن در این جهان.

درب پاراگراف 5- آیات 30-26: خداوند پاسخگوی دائمی نیازهای همه موجودات است.

درب پاراگراف 6- آیات 42-31: تشریح بعضی نعمت­های مربوط به وقوع قیامت برای جن و انسان.

درب پاراگراف 7- آیات 45-43: جهنمی­ها به جهنم خویش فرستاده شده­اند (و این خودش یک نوع نعمت است)

درب پاراگراف 8- آیات 61-46: تشریح نعمت­های بهشتی سطح بالاتر برای آدم­های خیلی عالی.

درب پاراگراف 9- آیات 78-62: باز هم تشریح نعمت­های بهشتی آدم­های خوب.

 

 

 

 

سوره دهر

 

جدول (1)

آيه

عنوان اصلی

عنوان فرعی

شرح

تعدادکلمه

3-1

مردم

انسان

حکمت- استعدادهای انسان- هدايت دار بودن انسان- مختار بودن انسان

28

4

آخرت

جهنم

گوشه ای از وضع کافران

6

6- 5

آخرت

بهشت

گوشه ای از وضع ابرار

15

10-7

مردم

نيکان

صفات- وفای به نذر- پروا از قيامت- اطعام- اخلاص

31

22-11

آخرت

بهشت

وضعيت ابرار

90

23

پيامبر

تکريم

ما قرآن را بر تو نازل کرده ايم

6

26-24

پيامبر

دستور عبادی

صبر- گوش ندادن به حرفها ی گناهکار و کفران پيشه- ذکر- سجده

21

27

مردم

کافران

انتقاد از آنان- دوست داشتن گذرنده و بی توجهی به روز سنگين

8

28

مردم

کافران

هشدار- امکان هلاک جمعی و جايگزينی

9

30-29

حکمت

ساير

هر کس خواهد پند گيرد

16

31- 30

خداوند

صفات و افعال

علم- حکمت- ادخال در رحمت و عذاب ظالمان

15

 

245

 

 

جدول درج­ها

شماره

عنوان اصلی

عنوان فرعی

شرح

درصد

1/4

آخرت

بهشت

وضعيت پر نعمت آخرتی نيکان ( ابرار)

3/45

2/4

مردم

انسان

استعداد داردو ميتواند به صفات «ابرار» متصف شود

31

3/4

پیامبر

ارشاد

توصيه او به پيشروی در راه خويش

11

4/4

حکمت

ارشاد

هر کس خواهد از مطالب اين سوره پند گيرد

5/6

5/4

خداوند

صفات

علم و حکمت و عدالت خداوند

1/6

 

 

درس: تشویق به اتصاف به صفات نیکو و احراز مقام عالی آخرتی.

 

 

درب پاراگراف 1- آیات 3-1: انسان باید استعدادهای خویش را در جهت خوب متمرکز کند.

درب پاراگراف 2- آیات 6-4: صرفه و صلاح در انتخاب مسیر رشد و کمال است.

درب پاراگراف 3- آیات 10-7: بعضی از ضوابط و ملاک­های الگوئی مسیر رشد و کمال.

درب پاراگراف 4- آیات 22-11: آیا این نوع زندگی اخروی را می­خواهید؟ پس قدم در راهش بگذارید.

درب پاراگراف 5- آیات 28-23: ای پیامبر! علیرغم اینکه این سخنان از وحی است اما در مخالفانت تأثیر نمی­کند.

درب پاراگراف 6- آیات 31-29: در مقابل این پندها، مردم دو واکنش متفاوت نشان می­دهند و لذا به دو عاقبت متفاوت منتج از آنها می­رسند.

 

سوره مطففین

 

تعداد کلمه

شرح

عنوان فرعی

عنوان اصلی

آیه

18

نکوهش و توصیف کم فروشان

مجرمین

مردم

4-1

7

توصیف

قیامت

آخرت

6-5

12

نامه فجار در سجین است و شرح آن

کافران

آخرت

9-7

3

تکذیبگران -  نکوهش و هشدار

کافران

آخرت

10

26

تکذیبگران -  توصیف

کافران

مردم

14-11

17

تکذیب گران -  محرومیت از رحمت

جهنم

آخرت

17-15

14

ابرار-  توصیف بهشت

بهشت

آخرت

21-18

29

ابرار-  نعمات آنها

بهشت

آخرت

28-22

28

مجرمان -  توصیف

کافران

مردم

33-29

15

مومنان -  نعماتشان

بهشت

آخرت

36-34

169

جمع

 

جدول درج­ها

درصد

شرح

عنوان فرعی

عنوان اصلی

شماره

4/57

برنده، «ابرار» است، و بازنده مکذب و کم فروش

بهشت

آخرت

1/ 4

6/42

ذکر صفات آنان

مجرم و مکذب و کافر کم فروش

مردم

2/4

 

 

درس: برنده نهائی نیکان هستند، و مکذب و مجرب و کم­فروش که مانند هم می­باشند بازنده­اند.

 

 

درب پاراگراف 1- آیات 6-1: کم­فروشان عاقبت سختی خواهند داشت و علت آن نیز جدی نگرفتن قیامت است.

درب پاراگراف 2- آیات 17-7: وای بر کم­فروشان و تکذیبگران که نامه­شان در سجین است.

درب پاراگراف 3- آیات 28-18: ابرار در موقعیتی بسیار والا و در نعمت­ها خواهند بود.

درب پاراگراف 4- آیات 33-29: رفتار تحقیرآمیز کافران نسبت به مؤمنان بیجا و نامعقول است.

درب پاراگراف 5- آیات 36-34: در آخرت موقعیت کافران پائین و موقعیت مؤمنان بالا خواهد بود.

 

 

 

 

 

سوره قیامه

 

آيه

موضوع اصلی

موضوع فرعی

شرح

تعدادکلمه

4-1

آخرت

قيامت

قسم- نفس لوامه- شک- استدلال راجع به قدرت

19

6-5

مردم

انسان

ميخواهد جلوی خود را باز کند- سئوال بيجا می کند

9

9-7

آخرت

قيامت

حوادث همزمان وقوع

8

13-10

آخرت

قيامت

نحوه تلقی انسان از واقعيت پيش رو

18

15-14

مردم

انسان

به خود اگاه است و لو اينکه عذر و بهانه بياورد

8

19-16

پيامبر

ارشاد

عجله نکن- در مورد دريافت قران- حوصله کن تا قرائت ما تمام شود

18

21-20

مردم

کافران

نکوهش- ترجيح آخرت بر فوری

6

25-22

آخرت

قيامت

وجوه بعضی خوش و خرم و بعضی ها ناراحت و نگران

14

30-26

مردم

انسان

جريان جان دادن هنگام مرگ

17

35-31

مردم

کافران

نکوهش رفتارهای کافرانه

19

40-36

مردم

انسان

غفلت از حکمت و قدرت خدا

28

جمع

164

 

 

جدول درج­ها

شماره

عنوان اصلی

عنوان فرعی

شرح

تعدادکلمه

1/4

مردم

انسان

نکوهش از غفلت - رفتارهای کافران - توجيه بيجا- ترجيح بد به خوب

4/43

2/4

آخرت

قيامت

هولناکی قيامت و اهميت ان

4/43

3/4

پيامبر

ارشاد

موقع دريافت قران حوصله کن.

2/13

 

 

 

درس: انسان باید به قیامت و هولناکی آن اهمیت دهد و مواظب رفتار خویش باشد.

 

 

درب پاراگراف 1- آیات 6-1: انسان به قیامت و هولناکی آن بی­توجه است و دنبال بهانه
می­گردد که آن را انکار کند.

درب پاراگراف 2- آیات 13-7: انسان وقتی که با پدیدۀ قیامت مواجه شد عقلش سر جایش می­آید اما دیر است.

درب پاراگراف 3- آیه های 15-14: انسان علیرغم انحراف از رفتار شایسته، به ماهیت رفتار خویش آگاه است، اما وجدان خویش را با گول زدن خاموش می­کند.

درب پاراگراف 4- آیات 19-16: ای پیامبر! در هنگام دریافت وحی آرام باش!

درب پاراگراف 5- آیات 25-20: رفتار اکثر انسان­ها مغایر رفتار کسانی است که به قیامت اهمیت می­دهند.

درب پاراگراف 6- آیات 30-26: مرگ، جدا شدن از زندگی این جهانی است، برای همه پیش می­آید، به پس از آن اهمیت دهید.

درب پاراگراف 7- آیات 35-31: نکوهش کسانی که حقایق اصلی را تصدیق نمی­کنند و رفتار متناسب با آن را در پیش نمی­گیرند.

درب پاراگراف 8- آیات 40-36: خداوند قادر، از برقراری قیامت، مقصود حکیمانه­ای را پیگیری می­کند.

 

سوره انشقاق

 

آيه

عنوان اصلی

عنوان فرعی

شرح

تعدادکلمه

5- 1

آخرت

قيامت

علائم وقوع و اتفاقات همزمان

16

6

مردم

انسان

خطاب- حکمت- حرکتت بسوی پروردگارت با رنج است

9

9-7

آخرت

قيامت

حساب- دادن نامه های اعمال- مومنان

13

12-10

آخرت

قيامت

حساب- دادن نامه های اعمال- کافران

11

14-13

مردم

کافران

توصيف

10

15

خداوند

صفات

بصيرت به وضع مخلوق

6

18-16

قسم

عناصر طبيعی

شفق - شب - ... ماه...

9

19

حکمت

قوانين خدايی

مراحلی يکی پس از ديگری خواهيد داشت

4

21-20

مردم

کافران

نکوهش- توصيف (ايمان نمی آورند سجده نمی کنند)

10

22

مردم

کافران

توصيف- تکذيب می کنند

4

23

خداوند

صفات

علم

4

24

پيامبر

خطاب

هشدارشان بده به عذاب اليم

4

25

مردم

مومنان

استثناء از عذاب

9

جمع

109

 

جدول درج­ها

شماره

عنوان اصلی

عنوان فرعی

شرح

درصد

1/4

مردم

کافران

توصيف و نکوهش کافران

5/38

2/4

آخرت

قيامت

حوادث هنگام وقوع- طرز دادن نامه های اعمال به مردم

7/36

3/4

خداوند

صفات

علم

2/9

4/4

قسم

عناصر طبيعی

شفق - شب - ماه

3/8

5/4

پيامبر

خطاب

هشدارشان ده به عذاب اليم

7/3

6/4

حکمت

قوانين خدايی

مراحلی، يکی پس از ديگری، خواهيد داشت

7/3

 

 

درس: کافران فکر نکنند برنده­اند، مراحلی هست که باید طی شود، وقتی همه چیز به کمال خویش رسید معلوم خواهد شد که آنها بازنده­اند.

 

 

درب پاراگراف 1- آیات 5-1: حوادث قبل یا مقارن وقوع قیامت.

درب پاراگراف 2- آیه 6: به طور کلی حرکت جهان انسانیت «رو به کمال»، اما مسیر آن پررنج است.

درب پاراگراف 3- آیات 15-7: کسانی که کارنامه­شان را به دست راستشان بدهند حسابرسی آسانی خواهند داشت و کسانی که کارنامه­شان را از پست سرشان بدهند فریادشان بلند خواهد شد.

درب پاراگراف 4- آیات 19-16: قسم به سه حالت رو به کمال شبانه، که شما حالات رو به کمال خواهید داشت.

درب پاراگراف 5- آیات 25-20: کسانی که ایمان نیاوردند سر و کارشان به کفر و تکذیب و مآلا به عذاب خواهد کشید.

 

 

سوره ق

 

آيه

عنوان اصلی

عنوان فرعی

شرح

تعدادکلمه

1

قسم

قرآن

توصیف – با عظمت

2

2

مردم

کافران

تعجب از هشدار دهنده ای از خودشان

11

3

مردم

کافران

تعجب از متن مورد هشدار(راجع به قيامت و زنده شدن مجدد)

7

4

خداوند

صفات

علم و دارا بودن کتاب نگهدارنده

9

5

مردم

کافران

تکذيب حق - آنها در امری مغشوش افتاده اند

9

11-6

خداوند

افعال

آسمان و زمين و باران و روئيدنی ها و رزق

48

11

آخرت

قيامت

مثال: خروج اينطور است

2

14- 12

مردم

گذشتگان

تکذيب  پيغمبران و اينکه مورد هشدار بر سرشان آمد

20

15

آخرت

قيامت

استدلال راجع به امکان آفرينش مجدد

10

16

خداوند

افعال

آفرينش انسان و علم به اينکه چه چيزی او را وسوسه ميکند.

14

23-17

مردم

انسان

مراحلی که هنگام مرگ و در قيامت طی می کند

55

26-24

آخرت

قيامت

بياندازيد در جهنم همه کفار دشمنی پيشه را که جلوگير خير هستند و...

20

29-27

آخرت

قيامت

متهم کردن متقابل کافران يکديگر را و دريافت جواب مستدل محکم

26

31- 30

آخرت

قيامت

بهشت و جهنم حاضر ميشوند

14

32

آخرت

بهشت

برای هر بازگشت کننده نگهدارنده

6

33

مردم

متقيان

توصيف

7

35-34

آخرت

بهشت

احترام مومن و زياد کردن نعمت او

11

36

مردم

گذشتگان

هلاکت کافران و مکذبان قبلی

15

37

حکمت

ساير

در هلاکت گذشتگان حکمتی است

13

38

خداوند

افعال

افرينش آسمانها و زمين (و خسته نشدن)

13

41-39

پيامبر

دستورات عبادی و رفتاری

صبر کن بر انچه ميگويند- عبادت کن- گوش به زنگ باش

24

42

آخرت

قيامت

آن فرياد بلند را بشنوند

7

43

خداوند

افعال

احياء و ميراندن، و بازگشت، بسوی او

6

44

آخرت

قيامت

زمين شکافته شود..

9

45

خداوند

صفات

علم

4

45

پيامبر

دستور رفتاری

کسی که از آن وعده ميترسد او را بوسيله قرآن تذکر بده

9

جمع

371

 

جدول درج­ها

شماره

عنوان اصلی

عنوان فرعی

شرح

درصد

1/4

مردم

کافران

کافران اعم از گذشته و حال، قيامت و امور مربوط به آن را تکذيب می کنند

4/33

2/4

آخرت

قيامت

کافران در قيامت با يکديگر مخاصمه می کنند و آنگاه به جهنم می افتند

3/28

3/4

خداوند

افعال

آفرينش و مديريت

3/25

4/4

پيامبر

دستورات رفتاری

صبر، عبادت، گوش به زنگ بودن، تذکر دادن بوسيله قرآن

9/8

5/4

حکمت

 

در هلاکت گذشتگان حکمتی است

5/3

6/4

قسم

به قرآن

قسم به قرآن صاحب پند

6/0

 

 

درس: تحلیل علل تکذیب کافران درباره قیامت و وحی.

 

 

درب پاراگراف 1- آیه 1: این قرآن بسیار با عظمت است.

درب پاراگراف 2- آیات 5-2: عجیب دانستن قیامت توسط کافران، ناشی از کافی ندانستن علم و قدرت خداوند - توسط آنها - است.

درب پاراگراف 3- آیات 11-6: گوشه­ای از قدرت­های الهی و نعمت­های اعطائی او به بشر.

درب پاراگراف 4- آیات 15-12: کافران درباره آفرینش جدید - آخرت - شک دارند.

درب پاراگراف 5- آیات 19-16: ذکر جزئیاتی از مقارنات مرگ که همگی در معرض آن هستند و کافران به آن بی­توجهند.

درب پاراگراف 6- آیات 23-20: گردشِ کارِ محاسبه هر فرد در روز قیامت.

درب پاراگراف 7- آیات 26-24: صدور دستور دستگیری کافران ستیزه­جو.

درب پاراگراف 8- آیات30-27: دستگیر شدگان، هنگام حسابرسی در قیمت بگو مگوی بیجا می­کنند و از جهنم نیز استعلام می­شود که آن نیز اعلام آمادگی پذیرش مجرمان را می­کند.

درب پاراگراف 9- آیات 35-31: اهل تقوا با احترام وارد بهشت می­شوند.

درب پاراگراف 10- آیات 38-36: خداوند که پیشینیان اینها را – که قوی­تر هم بودند – هلاک کرد، قادر است با اینها نیز برخورد مناسب بنماید.

درب پاراگراف 11- آیات 45-39: ای پیامبر! حال که با چنین قومی طرفی، برای ادامه رسالتت به این عبادات بپرداز.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

مرحله چهارم

 

 

اولين بازتاب­هاي

 

تکذيب­آميز مخالفان

 

سوره مدثر

 

آيه

عنوان اصلی

عنوان فرعی

شرح

تعداد کلمه

7-1

پيامبر

دستورات ارشادی

انذار- تکبير- تطهير- اعطا

16

10- 8

آخرت

قيامت

شيپور- سختی آن روز

12

14-11

خداوند

نعمت

(که به آن مخالف اسلام داد)

13

25-15

مردم

کافران

رفتار- تکذيب

40

30-26

آخرت

جهنم

کافران

15

31

حکمت

جهنم

تعداد کارگزاران جهنم ...

58

34-32

قسم

عناصر طبيعی

ماه، رفتن شب، آمدن صبح

8

37-35

آخرت

اهميت آن

(يکی از چيزهای بزرگ است)

13

38

حکمت

انسان

هر کسی رهین اعمالش است

5

41-39

آخرت

بهشت

اصحاب يمين

8

47-42

مردم

کافران

اعمال (که آنها را جهنمی ميکند)

24

48

آخرت

قيامت

شفاعت فايده ای برای کافران ندارد

4

53-49

مردم

کافران

انتقاد از رفتارشان

25

56-54

حکمت

قرآن

تذکره- برای کسی که بخواهد پند گيرد و اگر خدا نخواهد نخواهند خواست

17

جمع

258

 

جدول درج­ها

شماره

عنوان اصلی

عنوان فرعی

شرح

درصد

1/4

مردم

کافران

رفتار- تکذيب- شرح اعمالی که جهنمی شان ميکند- شرح توصيف رفتار نامناسب آنها (حق گريزی - توقع بيجا)

5/34

2/4

حکمت

جهنم

عده شان 19 نفر است تا کافرو مسلمان و اهل کتاب امتحان شوند و...

31

3/4

آخرت

قيامت- جهنم

شيپور- سختی ان روز- پوست را ميکند

2/20

4/3

پيامبر

دستورات عبادی

انذار- تکبير- تطهير- دهش

2/6

5/3

خداوند

نعمت

که حتی به منکران و مخالفان هم نعمت ميدهد

5

6/3

قسم

عناصر طبيعی

مربوط به قيامت

1/3

 

 

درس: نکوهش تکذیب کافرانه و رویگردانی از حق و عناد نسبت به آن.

 

 

درب پاراگراف 1- آیات 7-1: ای پیامبر! با چنین رفتارهائی ظرفیت خویش را بالا ببر تا بتوانی با مکذبان مقابله کنی.

درب پاراگراف 2- آیات 10-8: قیامت برای کافران سخت خواهد بود.

درب پاراگراف 3- آیات 26-11: آن شخصِ به شدت ناشکر که از روی عناد آیاتمان را تکذیب می­کند جایش در سقر خواهد بود.

درب پاراگراف 4- آیات 31-27: سقر آتشی است که پوست را سیاه می­کند و هیچکس (که عذاب او لازم است) را از قلم نمی­اندازد و در مورد آنها هیچ قسمتی از آنها را عذاب نشده باقی نمی­گذارد.

درب پاراگراف 5- آیات 37-32: قسم به عناصری از طبیعت برای نزدیک کردن قیامت به ذهن.

درب پاراگراف 6- آیات 42-38: هر کس در گرو عمل بدی است که کسب کرده.

درب پاراگراف 7- آیات 48-43: تشریح نوع رفتاری آن افراد و نتیجه آخرتی آن.

درب پاراگراف 8- آیات 53-49: علت رویگردانی کافران از این پندهای الهی بی­اعتقادی آنها به آخرت است.

درب پاراگراف 9- آیات 56-54: این پند را به گوش بگیرید.

 

 

سوره نازعات

 

شماره

عنوان اصلی

عنوان فرعی

شرح

تعدادکلمه

5-1

قسم

قيامت

جداکردن، شدت، نشاط، تدبیر...

10

9-6

آخرت

قيامت

شرح چگونگی وقوع

10

12- 10

مردم

کافران

سئوال استهزائی انکاری راجع به امکان وقوع قيامت

14

14- 13

آخرت

قيامت

شرح چگونگی وقوع

7

15

پيامبر

خطاب

سئوال- (ايا داستان موسی را شنيدی؟)

4

20- 16

پيامبران

حضرت موسی

جريان ماموريت حضرت موسی

24

24- 21

مردم

گذشتگان

فرعون- تکذيب-  استکبار

11

25

خداوند

افعال

گرفتن فرعون از جهت فوق به جريمه در دنيا و آخرت

5

26

حکمت

انسان

عبرت برای کسی که خشيه دارد

6

ق27

حکمت

انسان

آيا شما از لحاظ خلق شديدتريد يا اسمان

6

33- 27

خداوند

افعال

افرينش اسمان و زمين و تمهيدات روزی

22

36- 34

آخرت

قيامت

وقوع ان

13

39-37

مردم

کافران

شرح اعمالشان و نتيجه اش- جهنم

10

41- 40

مردم

مومنان

شرح اعمالشان و نتيجه اش-  بهشت

13

ق42

پيامبر

خطاب

از تو راجع به قیامت می پرسند

3

ق42

مردم

سئوال

کی قيامت بر پا ميشود؟

2

45- 43

پيامبر

تعليم

راجع به قيامت- تاريخ وقوع ان زياد دقيق نشو- تو فقط بيم رسان هستی انهم به کسی که نگرانی دارد

12

46

آخرت

قيامت

تلقی مردم از مدت زندگی دنيا در آن روز

9

جمع

181

 

جدول درج­ها

شماره

عنوان اصلی

عنوان فرعی

شرح

درصد

1/4

مردم

کافران

تکذيب زبانی و عملی قيامت

6/27

2/4

آخرت

قيامت

حقيقت و چگونگی وقوع هولناک ان

5/21

3/4

خداوند

صفات

قدرت(بر ايجاد قيامت)

15

4/4

پيامبران

موسی

جريان مبعوث شدن او بسوی فرعون

3/13

5/4

پيامبر

ارشاد

به اصل قيامت بپردازيد نه به جزئيات حاشيه ای

5/10

6/4

حکمت

انسان

ادمی بايد به قدرت خداوند خيلی توجه کند.

6/6

 

 

درس: مردم در موضوع قیامت عمدتاً به تکذیب آن گرایش دارند.

 

 

درب پاراگراف 1- آیات 5-1: قسم به کارگزارانی که با شدت و نشاط، ناگزیرانه عمل می­کنند.

درب پاراگراف 2- آیات 14-6: تشریح عناصری از هولناکی قیامت.

درب پاراگراف 3- آیات 26-15: در داستان موسی عبرتی است برای کسانی که خشیت دارند.

درب پاراگراف 4- آیات 33-27: به خود آئید و به خداوند متوجه شوید.

درب پاراگراف 5- آیات 41-34: جلب توجه به نتیجه­ای که وقوع قیامت می­تواند برای هر کس داشته باشد.

درب پاراگراف 6- آیات 46-42: قیامت را خیلی زود خواهند دید.

 

 

 

سوره نوح

 

آيه

عنوان اصلی

عنوان فرعی

شرح

تعدادكلمه

1

پيامبران

نوح

ارسال او براي انذار

14

4-2

پيامبران

نوح

چگونگي دعوت قوم

30

ق10-5

مردم

گذشتگان

قوم نوح- بي توجهي به دعوت نوح

40

20-ق10

خداوند

افعال

نعمات

59

24-21

پيامبران

نوح

نفرين بر قوم خويش

36

25

مردم

گذشتگان

نزول عذاب

12

27-26

پيامبران

نوح

نفرين بر قوم خويش

20

28

پيامبران

نوح

دعا راجع به مؤمنان

15

جمع

226

 

جدول درج­ها

شماره

عنوان اصلي

عنوان فرعي

شرح

درصد

1/4

پيامبران

نوح

شرح جدیت­های تبلیغی او.

9/50

2/4

خداوند

نعمات

نعمت هاي كلان مربوط به زندگي

1/26

3/4

مردم

گذشتگان

بي توجهي شديد به دعوت پيامبرشان و نزول عذاب بر آنها

23

 

 

درس: خداوند در عین منعم بودن در مقابل بی­توجهی شدید عمومی به دعوت حق، عذاب هم نازل می­کند.

 

 

درب پاراگراف 1- آیات 4-1: خداوند نوح را به هشداردهندگی فرستاد.

درب پاراگراف 2- آیات 10-5: گزارش چگونگی انجام مأموریت از سوی نوح به خداوند.

درب پاراگراف 3- آیات 20-11: (نوح توجه قوم خویش را به) گوشه­ای از الطاف الهی در صورت قبول دعوتش.

درب پاراگراف 4- آیات 24-21: ادامه گزارش نوح.

درب پاراگراف 5- آیه 25: قوم نوح به سبب نوع رفتارشان ابتدا به عذاب هلاکت و سپس به عذاب برزخی دچار شدند.

درب پاراگراف 6- آیات 28-26: جمع­بندی نوح در گزارش خویش و ارائه پیشنهادات لازم.

 

 

 

سوره قمر

 

آيه

عنوان اصلی

عنوان فرعی

شرح

تعدادكلمه

1

آخرت

قيامت

نزديك بودن وقوع ـ خبر دادن از يكي از حوادث قبل از وقوع

4

5-2

مردم

كافران

توصيف آنها ـ سحر خواندن آيات ـ تكذيب ـ پيروی اهواء

27

ق6

پيامبر

دستور رفتاري

از آنان روي گردان

2

8-6ق

آخرت

قيامت

وضع و حالت كافران در آن روز

22

14-9

مردم

گذشتگان

قوم نوح ـ تكذيب ـ گرفتار شدن به عذاب دنيا و نابودی

39

15

حكمت

باستانشناسي

آنرا بعنوان نشانه ای رها كرديم آيا پند پذيری هست ؟

7

16

حكمت

ارزيابي عذاب و هشدارها

آیا به نظر عبرت در هشدارها و عذاب ها نگریسته اید؟

4

17

حكمت

قرآن

قرآن را براي پند گرفتن آسان قرار داديم. آيا پند پذيری هست ؟

7

ق18

مردم

گذشتگان

قوم عاد تكذيب كردند

2

ق18

حكمت

ارزيابي عذاب و هشدارها

مانند ردیف16

4

20-19

مردم

گذشتگان

چگونگی عذابشان ـ باد صرصر

15

21

حكمت

ارزيابي عذاب و هشدار دهنده ها

مانند ردیف16

4

22

حكمت

قرآن

قرآن را برای پند پذيری آسان كرديم آيا پند پذيری هست ؟

7

31-23

مردم

گذشتگان

قوم ثمودـ تكذيب ـ امتحان ـ نزول عذاب

58

32

حكمت

قرآن

قرآن را برای پند گرفتن آسان قرار داديم آيا پند پذيری هست؟

7

39-33

مردم

گذشتگان

قوم لوط ـ تكذيب ـ امتحان ـ نزول عذاب

43

40

حكمت

قرآن

قرآن را براي پند گرفتن آسان قرار داديم. آيا پند پذيری هست ؟

7

42-41

مردم

گذشتگان

قوم فرعون ـ تكذيب ـ عذاب

13

45-43

مردم

كافران

رد پايه های فكری آنها (آيا اين كفار از آن كفار بهتر بودند ؟ آيا...)

18

46

آخرت

قيامت

سختي آن روز (برايشان)

7

48-47

آخرت

عذاب

كافران در عذاب ها و سختی ها ـ آتش ـ سرزنش

14

50-49

حكمت

تقديرات

همه چيز را به اندازه آفريديم و امرما مانند چشم بهم زدن است

11

51

حكمت

مردم

كافران-  پيروانتان را هلاك كرديم آيا پند پذيری هست

6

53-52

حكمت

نظام ثبت و ضبط اعمال

هر چیز کوچک و بزرگی که انجام داده اند نوشته شده

9

55-54

آخرت

بهشت

نعمت مؤمنان

11

جمع

348

 

جدول درج­ها

شماره

عنوان اصلي

عنوان فرعي

شرح

درصد

1/4

مردم

گذشتگان

فكر مكذبان باطل است- عذاب اخروي را حتما دارند- ممكن است به عذاب دنيا هم دچار شوند

8/61

2/4

حكمت

هشدار

اين سوره حاوي اين پند مهم است كه ضديت با حق, ممكن است شما را هم به عذاب نابود كننده دچار كند

21

3/4

آخرت

قيامت

کافران در قيامت سختی و در جهان پس از آن عذاب خواهند داشت.

7/16

4/4

پيامبر

دستور رفتاری

هيچ راه مماشات با آنها برای تو نمانده

6/0

 

 

درس: ضدیّت فعالانه با حق سبب نابودی در دنیا و عذاب در آخرت است.

 

 

درب پاراگراف 1- آیات 5-1: چرا این همه لجبازی می­کنید در حالی که قیامت این همه نزدیک شده؟

درب پاراگراف 2- آیات 8-6: ای پیامبر! از آنان روی بگردان زیرا جوابشان را در روزی که برایشان بسیار سخت خواهد بود دریافت خواهند کرد.

درب پاراگراف 3- آیات 17-9: نابودی دسته­جمعی قوم نوح که به طور فعالانه با حق ضدیت می­کردند.

درب پاراگراف 4- آیات 22-18: نابودی دسته­جمعی قوم عاد که فعالانه با پیامبرشان ضدیت می­کردند.

درب پاراگراف 5- آیات 32-23: نابودی دسته­جمعی قوم ثمود که با حق به طور فعالانه ضدیت می­کردند.

درب پاراگراف 6- آیات 40-33: نابودی دسته­جمعی قوم لوط که با حق به طور فعالانه ضدیت می­کردند.

درب پاراگراف 7- آیه­های 42-41: شکست قوم فرعون که همه آیات الهی را تکذیب می­کردند.

درب پاراگراف 8- آیات 48-43: کفار به وضع خویش ننازند، موعدشان قیامت است که مهمتر و تلخ­تر است.

درب پاراگراف 9- آیات 53-49: به این علل است که ضدیت فعالانه با حق سبب نابودی در دنیا و عذاب آخرت است.

درب پاراگراف 10- آیه­های 55-54: وضعیت خوب کسانی که راه خود را از راه معاندان فعال جدا کردند.

 

 

 

سوره ذاریات

 

آيه

عنوان اصلی

عنوان فرعی

شرح

تعدادکلمه

4-1

قسم

عناصر ماورایی

ملائکه کارگزار ماورایی

8

6- 5

آخرت

قيامت

حتميت وقوع

6

7

قسم

آسمان

يکی از خواص آسمان

3

8

مردم

انسان

انسان، در قول مختلف است

4

9

حکمت

مردم

تشريح علت گمراهی عده ای

4

12-10

مردم

کافران

توصيف- تخمين زنندگان

11

14-13

آخرت

عذاب

کافران- آتش و سرزنش

12

16- 15

آخرت

بهشت

محسنين - نعمت

14

19-17

مردم

مومنان

توصيف - محسنين

14

23-20

حکمت

مردم

تفکر در زمين- نفس- آسمان- نطق انسانی

22

30-24

پيامبران

حضرت ابراهيم

بشارت اولاد در حاليکه پيروزنش نازا بود

52

46-31

مردم

گذشتگان

کافران- تکذيب- نابودی

109

49-47

خداوند

افعال

آفرينش آسمان- زمين- جفت ها

16

51-50

مردم

دستور عبادی و رفتاری

پناه به خدا ببريد و به شرک نگرائيد

19

53-52

مردم

گذشتگان

تکذيب و علت يابی آن

19

55-54

پيامبر

دستوررفتاری

از آنها روی بگردان – هشدار بده

10

58-56

حکمت

خداوند

آفرينش و علت آن

22

59

مردم

کافران

حکمت (به آثار وضعی اعمالشان ميرسند)

9

60

آخرت

قيامت

کافران - عذاب

7

جمع

361

 

 

جدول درج­ها

شماره

عنوان اصلی

عنوان فرعی

شرح

درصد

1/4

مردم

گذشتگان

کافران گذشته- حق را تکذيب کردند نابود شدند

2/30

2/4

مردم

کافران

تکذيب حق- درک آثار وضعی آن- علت يابی و دعوت به اصلاح رفتار

1/21

3/4

پيامبران

ابراهيم

خداوند بخاطر صالحان حتی در اين دنيا هم خرق عادت ميکند

8/14

4/4

حکمت

مردم

با تفکر، باورهای صحيح پيدا کنيد

3/13

5/4

آخرت

عذاب

وقوع آخرت حتمی است مبادا بهشت را از دست داده جهنمی شويد

8/10

6/4

خداوند

افعال

آفرينش

4/4

7/4

قسم

عناصر ماورائی

ملائکهء کارگزار ایجاد قیامت

1/3

8/4

پيامبر

دستور رفتاری

از کافران روی بگردان و تذکر بده

3/2

 

 

درس: کفار اعم از پیشینیان و معاصر، در اثر غلطی فکر به تکذیب حقایق می­پردازند و به نتایج آن نیز دچارند.

 

 

درب پاراگراف 1- آیات 6-1: پیدایش آخرت با پراکنش (و حمل، و جریان آرام، و تقسیم کار) مرتبط است.

درب پاراگراف 2- آیات 9-7: البته شما از لحاظ اعتقادات مختلفید.

درب پاراگراف 3- آیات 14-10: نابود باد آنها که (به جای جستجوی حقیقت) به حدس و گمان اکتفا می­کنند.

درب پاراگراف 4- آیات 19-15: تقواپیشگان در شرایط مطلوب خواهند بود.

درب پاراگراف 5- آیات 23-20: توجه به این نکات حکمت­آمیز بیماری تخمین و تکذیب را رفع می­کند.

درب پاراگراف 6- آیات 30-24: خداوند به بعضی از نمونه­های متقیان در همین جهان هم لطف و رحمت خاص مبذول می­فرماید.

درب پاراگراف 7- آیات 46-31: بعضی از اقوام مکذب در همین جهان نیز دچار عذاب هلاکت دسته­جمعی شدند.

درب پاراگراف 8- آیات 51-47: یادآوری بعضی از جنبه­های قدرت و نعمت الهی.

درب پاراگراف 9- آیه­های 53-52: مکذبان روش­های یکسانی برای تکذیب دارند که از علت واحدی سرچشمه می­گیرد.

درب پاراگراف  10- آیه­های 55-54: ای پیامبر! در مقابل رفتار مکذبان چنین باش و چنین کن.

درب پاراگراف 11- آیات 58-56: حکمت آفرینش جن و انس عبادت خداوند است، نه اینکه فایده­ای برای خداوند داشته باشد.

درب پاراگراف 12- آیه­های 60-59: مخالفان پیامبر به همان سرنوشت کفار پیشین دچار خواهند شد.

 

 

سوره فیل

 

درس: ذکر یک قدرت نمائی خداوند در جهت حفظ کیان دین.

 

 

سوره بروج

 

آيه

عنوان اصلی

عنوان فرعی

شرح

تعدادکلمه

3-1

قسم

ساير

آسمان- زمان- گواهی

7

8-4

مردم

گذشتگان

نکوهش اصحاب اخدود- (که عده را بدليل غير هم دينی شکنجه ميکردند و شرح عمل آنها)

25

9

خداوند

صفات

مُلک - گواه بودن

10

10

آخرت

جهنم

کافران- شکنجه گر- عذاب خواهند داشت

14

11

آخرت

بهشت

پيروزی بزرگ

14

16-12

خداوند

صفات

بطش- ابداء و اعاده- غفران- عرش- فعل

17

18-17

مردم

گذشتگان

نکوهش قوم فرعون و ثمود

6

19

مردم

کافران

در تکذيبی هستند

5

20

خداوند

صفات

احاطه

4

22-21

قرآن

توصيف

مجيد- لوح محفوظ

7

جمع

109

 

جدول د رج­ها

شماره

عنوان اصلی

عنوان فرعی

شرح

درصد

1/4

مردم

کافران

نکوهش اعم از کافران گذشته يا معاصر

33

2/4

خداوند

صفات

ملک- علم- بطش- احاطه- غفران

4/28

3/4

آخرت

بهشت و جهنم

بهشت مومنان و جهنم کافران (وعده جزای اعمال)

7/25

4/4

قسم

ساير

آسمان - زمان - شاهدان

4/6

5/4

قرآن

توصیف

 

5/6

 

 

درس: جباران در اثر عدم توجه به صفات خداوندی مرتکب جنایات هولناک می­شوند.

 

 

درب پاراگراف 1- آیات 9-1: قسم به آسمانی که برج­ها دارد و قسم به روز و عده شده و قسم به شاهد و مورد شهادت که با اهل چاله­های پر از آتش با غضب و نفرت رفتار خواهد شد.

درب پاراگراف 2- آیه­های 11-10: مؤمن شکنجه شده برنده، و شکنجه کننده­اش بازنده است.

درب پاراگراف 3- آیات 16-12: یادآوری صفات علوّ و غلبه الهی.

درب پاراگراف 4- آیات 20-17: تکذیب کافران به علت بی­توجهی به احاطه الهی است.

درب پاراگراف 5- آیه­های 22-21: این مطالب حقایقی است صحیح و والامرتبه.

 

 

سوره مسد

 

درس: ابولهب نه تنها موفق نشد، بلکه هم ضرر دنیائی کرد و هم ضرر اخروی.

 

 

سوره معارج

 

آيه

عنوان اصلي

عنوان فرعي

شرح

تعدادكلمه

3- 1

مردم

كافران

درخواست عذاب حتمي كه چيزی ان را از كافران دفع نميكند

12

4

آخرت

قيامت

توصيف ان روز (كه مساوي است با پنجاه هزار سال ما)

11

7-5

پيامبر

دلداری

امر به صبر و تعليل اينكه انها قیامت را دور ميبينند و ما  نزديك

5

14-8

آخرت

قيامت

توصيف سختي ان

31

18-15

آخرت

عذاب

توصيف عذاب

11

21-19

مردم

انسان

توصيف

12

35-22

مردم

نمازگزاران

توصيف

68

38-36

مردم

كافران

نكوهش(وذكر رفتارشان)

18

41-39

خداوند

صفات

خلق - قدرت

21

42

پيامبر

ارشاد

توصيه- انها را واگذار

8

44-43

آخرت

قيامت

طرز محشور شدن كافران

18

جمع

215

 

جدول درج­ها

شماره

عنوان اصلي

عنوان فرعي

شرح

درصد

1/4

مردم

نمازگزاران

توصيف مفصل آنان (نماز و زكات و ادای امانت و...)

2/51

2/4

آخرت

قيامت

توصيف سختی های آن روز و توصيف عذاب

33

3/4

پيامبر

دلداري و ارشاد

امر به صبر با تشريح علت آن و توصيه به آنكه آنها را واگذار

7

4/4

خداوند

صفات

آفرينش- قدرت

8/8

 

 

درس: تشویق مردم به قدم گذاشتن در راه نیکی­ها و توصیف و الگوسازی رفتار دلپسند و معرفی افکار و رفتار متضاد با آن.

 

 

درب پاراگراف 1- آیات 7-1: ای پیامبر! بر تکذیب کافران صبر کن.

درب پاراگراف 2- آیات 18-8: سختی قیامت، به خصوص برای مجرمان و رویگردانان از حق است.

درب پاراگراف 3- آیات 21-19: زمینه روانشناختی اکثر انسان­ها.

درب پاراگراف 4- آیات 35-22: ارائه یک چک لیست برای استفاده کسانی که می­خواهند خود را در نردبان انسانیت بالاتر بکشند.

درب پاراگراف 5- آیات 44-36: ای پیامبر! کافران را که - علیرغم دقت و توجهشان - به راه حق نمی­آیند به حال خودشان واگذار.

 

سوره جن

 

آيه

عنوان اصلی

عنوان فرعی

شرح

تعدادکلمه

پيامبر

تقریر

بگو وحی شده بمن

8

15-1ق

ساير

جن

شرح عقايد جن توسط خودشان

141

17-16

حکمت

جزای رفتاری

جزای جن درا ين جهان و هدايت نکردن گناهکاران جن

19

18

احکام

ساير

مساجد از آن خداست

8

19

ساير

جن

وقتی که پيغمبر برای دعا ايستاد بر او چنان اجتماعی کردند که...

10

20

پيامبر

دستور

ابلاغ عقايد

99

جمع

285

 

جدول درج­ها

شماره

عنوان اصلی

عنوان فرعی

شرح

تعدادکلمه

1/4

ساير

جن

نقل قول از جن در خصوص عقايد دينی آنها

53

2/4

پيامبر

دستور ابلاغی

عقايد

5/37

3/4

حکمت

جزای رفتاری

اعم از اين جهان يا آن جهان

7/6

4/4

احکام

ساير

 

8/2

 

 

درس: بیان عقاید صحیح.

 

 

درب پاراگراف 1- آیات 7-1: ذکر تأثیرپذیری فوری جنیان و نقل اعتراف آنان به اینکه عقایدشان اصلاح شده.

درب پاراگراف 2- آیات 10-8: اعتراف جنیان به اینکه تغییراتی در وضع آسمان­ها پدید آمده (و ممکن است در اثر ظهور پیامبر(ص) باشد).

درب پاراگراف 3- آیات 14-11: ذکر تأثیرپذیری جن پس از استماع قرآن و اعتراف به اینکه عقایدشان اصلاح شده.

درب پاراگراف 4- آیات 19-15: تذکرات اکمالی و ارشادی الهی در رابطه با بعضی از نکاتی که جن ابراز داشته.

درب پاراگراف 5- آیات 28-20: تقریرات خداوند به پیامبر(ص) راجع به بعضی عناصر اعتقادی صحیح دیگر.

 

 

سوره کوثر

 

درس: دلداری دادن به پیامبر(ص).

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

مرحله پنجم

 

 

پررنگ شدن تکذيب­ها

و

ورود به مرحله­ي لجبازي و عناد

 

 

 

سوره دخان

 

آيه

عنوان اصلی

عنوان فرعی

شرح

تعدادکلمه

1

حروف مقطعه

حم

 

1

2

قسم

قرآن

به کتاب روشن کننده

2

ق3

خداوند

وحی

فرو فرستادن قرآن

3

4

حکمت

تفکیک امور

در آن (ليلة مبارکه) کل امور بطور حکمت آميز جدا ميشود

5

ق5

حکمت

 

امری که از جانب ما است

3

ق5

خداوند

صفات

مُرسِل

3

ق6

حکمت

 

رحمتی است از جانب پروردگارت

3

ق6

خداوند

صفات

سميع و عليم

4

ق7

خداوند

صفات

رب آسمانها و زمین و بين آنها

5

ق7

مردم

مومنين

صفات - موقن

3

ق8

خداوند

صفات

وحدانيت

4

ق8

خداوند

صفات

احياء و اماته

2

ق8

خداوند

صفات

رب

4

9

مردم

کافران

زکات- شک - لعب

5

ق10

پيامبر

دستور

مراقب باش تا ...

1

11-10

قيامت

علائم وقوع

دودی در آسمان پيدا شود که مردم را فرا گيرد.

7

11

آخرت

صفت

عذاب اليم

3

12

مردم

کافران

جزع و فرع

6

13-14

مردم

کافران

تکذيب پيامبر

20

ق15

خداوند

صفات

کنترل امور

6

ق16

آخرت

مشخصات

گرفتن بزرگ

4

16

خداوند

صفات

منتقم

2

17

مردم

گذشتگان

قوم فرعون آزمايش شدند

8

18

پيامبران

موسی(ع)

خطاب به فرعون بندگان خدا را بمن بده. من فرستاده ای امينم

9

19

پيامبران

موسی(ع)

نسبت به خدا تکبر نکنيد من با دليلی روشن بسويتان آمده ام

9

20

پيامبران

موسی(ع)

پناه به خدا ميبرم که آزارم کنيد

6

21

پيامبران

موسی(ع)

و اگر ايمان نمی آوريد از من کناره بگيريد

5

22

پيامبران

موسی (ع)

خدا را خواند که اين مردم مجرم هستند

6

24-23

پيامبران

موسی (ع)

دستور شبانه نبدگانم را ببر- تعقيبتان می کنند از دريا به آرامی عبور کن - آنها با سپاهشان غرق خواهد شد

11

29-25

مردم

گذشتگان

کافران خودشان از بين رفتند و نعمتهايشان بدست ديگران افتاد

24

30

خداوند

نعمت

نجات دادن مومنان گذشته

6

31

مردم

گذشتگان

فرعون - گردنکش و مسرف

7

32

خداوند

نعمت

بنی اسرائيل را بر اساس يکنوع علمی بر همه جهانيان برتری داديم

6

33

خداوند

نعمت

آياتی به آنان داديم که در آنها آزمايشهای آشکار بود

7

36-34

مردم

کافران

نکوهش عقيده آنان که ما پس از مرگ برانگيخته نخواهيم شد

17

37

مردم

گذشتگان

قوم تبّع و قبلی- آيا آنها بهترند

12

39-38

حکمت

آفرینش

آسمان و زمين را به بازی  نيافريديم. آنها را جز به حق نيافريديم

10

ق39

مردم

کافران

اکثرشان نميدانند

4

42-40

آخرت

قيامت

مشخصات

16

42

خداوند

صفات

عزيز و رحيم

4

50-43

آخرت

جهنم

شرح عذاب

34

57-51

آخرت

بهشت

شرح نعمتها

38

58

پيامبر

خطاب

شرح نعمت اعطائی به آن حضرت

5

59

پيامبر

دستور

منتظر باش آنها هم منتظرند.

3

جمع

340

 

جدول درج­ها

درصد

شرح

عنوان فرعی

عنوان اصلی

شماره

9/30

نکوهش کافران از لحاظ فساد عقيده و گردنکشی و تکذيب و خسرانی که دچار آن ميشوند

کافران

مردم

1/4

30

هشدار نسبت به قيامت سخت و جهنم و عذاب

جهنم

آخرت

2/4

2/16

صفات خداوندی و نعمات او

صفات

خداوند

3/4

5/13

فرعونيان را به ايمان دعوت مينمود

موسی

پيامبران

4/4

2/6

همه چيز اين جهان حکيمانه و ناشی از رحمت خداوندی است

 

حکمت

5/4

4/2

تو در موقعيت بهتر هستی پس صبر کن و منتظر باش

خطاب و ارشاد

پيامبر

6/4

6/0

حقيقت آن است که در اين کتاب بيان شده

به کتاب روشن کننده

قسم

7/4

3/0

 

حم

حروف مقطعه

8/4

 

 

درس: نکوهش کافران گذشته و معاصر که علیرغم نعمات الهی و حکمت آفرینش جهان به گردنکشی و لجبازی دچارند.

 

 

درب پاراگراف 1- آیه 1: حروف مقطعه.

درب پاراگراف 2- آیات 8-2: خداوند یکتا که پروردگار همگی شما و نیاکانتان است آن کتاب آشکار را در شبی پربرکت فرو فرستاد.

درب پاراگراف 3- آیات 16-9: کافران از روی بازیگوشی به شک می­پردازند اما گرفتار نتیجۀ آن خواهند شد.

درب پاراگراف 4- آیات 33-17: نمونه رفتاری یکی از اقوام قبلی که به رسالت پیامبرشان اهمیتی ندادند و سعی کردند به او و پیروانش دست پیدا کنند و هلاک شدند و نعمت­هایشان از دست رفت.

درب پاراگراف 5- آیات 37-34: این کافران می­گویند مرگ پایان کارها است و برانگیخته نخواهیم شد.

درب پاراگراف 6- آیات 39-38: در آفرینش آسمانها و زمین قصد حکیمانه­ای بوده ولی آنها به این موضوع آگاه نیستند.

درب پاراگراف 7- آیات 57-40: قیامت برای همگان می­رسد و کافران عذاب و مؤمنان نعمت خواهند داشت.

درب پاراگراف 8- آیه­های 59-58: ای پیامبر! آسان کردن آن (قرآن) بر زبان تو برای پند گرفتن آنان است.

 

 

سوره زخرف

 

آيه

عنوان اصلی

عنوان فرعی

شرح

تعدادکلمه

1

حروف مقطعه

حم

 

1

3- 2

قرآن

صفات

واضح و آشکارشايد تعقل کنيد

6

4

قرآن

صفات

جايگاه والايی در نزد ام الکتاب دارد

7

5

مردم

کافران

نکوهش- آيا چون مردم اسرافکاری هستيد بايد از شما چشم پوشی کنيم

8

8-6

مردم

گذشتگان

استهزاء انبياء و هلاکت دستجمعی

21

9

مردم

کافران

اعتراف به آفرينش آسمانها و زمين توسط خداوند

10

12-10

خداوند

افعال

آفرينش- باران- زنده کردن زمين مرده آفرينش جفت ها- کشتی ها و چارپايان

34

14-13

مردم

انسان

آموزش دعا (که هنگام سواری بايد بنمايد)

24

25-15

مردم

کافران

نکوهش- فسادعقيده- لجبازی- زورگويی عقيدتی

156

28-26

پيامبران

ابراهيم

اظهار بيزاری او از قومش

21

29

حکمت

فلسفه تاريخ

به اينها فرصت داديم تا حق و رسول آشکار بيايد

9

32-30

مردم

کافران

نکوهش ايرادهای  بيجائی که ميگرفتند

36

35-33

حکمت

فلسفه تاريخ

خداوند ميخواهد مردم مطابق يک قانون مورد محاسبه قرار گيرند

35

37-36

حکمت

کافران

کسی که از ياد خدا روگردان شود شيطانی را قرين او ميکنيم

18

39-38

آخرت

قيامت

کافران - افسوس- پشيمانی

20

45-40

پيامبر

ارشاد

زیاد جوش نخور که چرا ایمان نمی آورند-به رسالتت بپرداز

66

56-46

مردم

گذشتگان

قوم موسی- فرعون- لجبازی- عناد- مخالفت با حق

129

59-57

مردم

کافران

لجبازی در خصوص حضرت عيسی

33

60

حکمت

فلسفه تاريخ

اگر ميخواستيم بجای اينها ملائکه را قرار ميداديم

8

62-61

مردم

انسان

تعليم عقايد صحيح(آخرت و هشدار راجع به شيطان)

17

64-63

پيامبران

عيسی

دعوت مردم به راه حق

26

65

مردم

گذشتگان

کفر ورزيدند

11

67-66

آخرت

قيامت

مشخصات آن(ناگهانی بودن- دشمن شدن دوستان)

17

73- 68

آخرت

بهشت

مومنان

59

78-74

آخرت

جهنم

کافران

41

80-79

مردم

کافران

اصرار بر کفرشان - بدفهمی راجع به علم خدا

16

83-81

پيامبر

ارشاد

چنين بگو- چنين رفتار کن

24

85-84

خداوند

صفات

الوهيت در آسمان و زمين- حکمت- علم و برکت- ملک- علم قيامت- رجعت به سوی او

24

86

مردم

کافران

خطای فکری آنها راجع به شفاعت

13

87

مردم

کافران

اعتراف به خالقيت خدا

8

89-88

پيامبر

ارشاد

از آنها درگذر و بخوبی با آنها رفتار کن بزودی خواهند دانست

13

جمع

911

 

جدول درج­ها

شماره

عنوان اصلی

عنوان فرعی

شرح

درصد

1/4

مردم

کافران و گذشتگان

نکوهش لجبازی و اصرار کافران گذشته و حال بر عقايد باطلشان و مخالفت عملی با پيامبرانشان

53

2/4

آخرت

جهنم و قيامت

عذاب کافران

15

3/4

پيامبر

ارشاد

با کافران رفتاری از روی حوصله بنما و صبور باش

3/11

4/4

حکمت

فلسفه تاريخ

اراده خداوندی اين است که مردم مطابق يک روش واحد مورد رفتار و ارزيابی قرار گيرند

7/7

5/4

خداوند

صفات و افعال

لطف و رحمت و نعمت و علم و قدرت و برکت

4/6

6/4

پیامبران

عیسی-ابراهیم

استقامت – دعوت به حق

2/5

7/4

قرآن

صفات

موقعیت والا

4/1

8/4

حروف مقطعه

حم

 

1/0

 

 

درس: کافران بی­توجه به افعال و صفات پر لطف الهی، عامدانه و مصرانه با پیامبران لجبازی و مخالفت می­کنند.

 

 

درب پاراگراف 1- آیه 1: حروف مقطعه.

درب پاراگراف 2- آیات 4-2: قرآن حق است و از چنین جائی آمده است.

درب پاراگراف 3- آیات 8-5: هر قدر هم که کافران کفر بورزند خداوند از اتمام حجت صرفنظر نمی­کند.

درب پاراگراف 4- آیات 14-9: گوشه­ای از افعال و صفات پر لطف الهی، که کافران به آن اعتراف هم دارند.

درب پاراگراف 5- آیات 19-15: انسان به علت ناسپاسی، بعضی از ملائکه را که بندگان خدا می­باشند جدا در نظر گرفته و آنها را دختران خدا فرض کرده­اند.

درب پاراگراف 6- آیات 22-20: کافران برای پرستش غیر خدا دلیل معقول مقبولی ندارند.

درب پاراگراف 7- آیات 25-23: کافران در موضوع کفرشان دچار لجبازی و اصرار عامدانه هستند.

درب پاراگراف 8- آیات 28-26: ابراهیم از خدایان قوم خویش بیزاری جست، و خدائی را برگزید که او را آفریده، و دل به هدایت او بست.

درب پاراگراف 9- آیات 35-29: کافران در برخورد با حق ارزیابی غلطی دارند.

درب پاراگراف 10- آیات 39-36: عدم اقبال مناسب نسبت به پند حق، سبب می­شود آدمی خود را به عوامل گمراهی تسلیم کند.

درب پاراگراف 11- آیات 45-40: ای پیامبر! راه صحیح خودت را برو و بیش از اندازه حساسیت به خرج نده.

درب پاراگراف 12- آیات 56-46: نمونه­ای از رفتار کافران و لج و اصرار مربوطه در قوم فرعون.

درب پاراگراف 13- آیات 65-57: کافران بین عقیده مسیحیان (که مسیح را پسر خدا
می­خواندند) و عقاید خویش شباهتی دیده و از آن یک «شبه دلیل» ساخته و بر کفر خویش اصرار ورزیدند.

درب پاراگراف 14- آیات 78-66: ای کافران دست از لجاجت و اصرار بردارید و آینده مطلوب مقبول را از آن خود کنید وگرنه بد روزگاری خواهید داشت.

درب پاراگراف 15- آیات 83-79: ای پیامبر! ناراحت نباش و این کافران را که ضمن لجبازی، به این که تحت نظر هستند توجه ندارند، به حال خویش واگذار.

درب پاراگراف 16- آیات 89-84: ای پیامبر! خداوند تو این است، پس ناراحت نباش و از رفتارهای اینها بزرگوارانه درگذر.

 

 

 

سوره فصلت

 

آيه

عنوان اصلی

عنوان فرعی

شرح

تعدادکلمه

1

حروف مقطعه

حم

 

1

2

خداوند

صفات

رحمان- رحيم- تنزيل کتاب

4

3

قرآن

صفات

آياتش تفصيل يافته- روشن است- برای مردم عالم

7

ق4

قرآن

صفات

بشير و نذير

2

ق4

مردم

کافران

اکثرشان اعراض کردند

6

5

مردم

کافران

ميگويند نمی فهميم- گوشمان سنگين است هر کاری ميکنی بکن

17

6

پيامبر

دستور رفتاری

بگو بشری مثل شما هستم که وحی ميگيرم- استغفار کنيد...

16

7

مردم

کافران

صفات آنها- کفر به آخرت- ندادن زکات

8

8

مردم

مومنان

صفات- و بشارت اجر بی منت

9

12-9

خداوند

افعال

آفرينش آسمانها و زمين- تمهيد رزق بندگان- ساماندهی جهان- تزيين آسمان دنيا...

64

18-13

مردم

گذشتگان

تکذيب پيغمبران- استکبار- عذاب نابود کننده

116

24-19

آخرت

قيامت

کافران- ناباوری از اوضاع قيامت- نکوهش- ناراحتی

93

25

حکمت

يک قانون الهی

کافران ضررکرده اند چه جن - چه انس

25

26

مردم

کافران

رفتارشان- ميگويند وقتی قرآن خوانده ميشود هو کنيد

11

27

مردم

کافران

تهديد به عذاب

10

29-28

آخرت

جهنم

کافران در آن حالت با يکديگر می ستيزند

34

32-30

آخرت

قيامت

مومنان توصيف و تمجيد و بشارت

47

33

مردم

مومنان

توصيف و تمجيد رفتارشان

13

36-34

پيامبر

آموزش اخلاقی

صبر- دفع به بهترين وجه- پناه بردن به خدا

49

39-37

خداوند

آيات

شب و روز- خورشيد و ماه- باران- زنده کردن زمين

61

41-40

مردم

کافران

عمدا الحاد و کفر ميورزند

36

42

قرآن

صفات

باطل در آن راهی ندارد

13

44-43

پيامبر

دلداری

تکذيب مکذبان تازگی ندارد -پيغمبران قبلی را هم تکذيب کردند

52

45

مردم

گذشتگان

اختلاف در دين حضرت موسی

19

46

حکمت

قانون الهی

عمل صالح به نفع صاحبش است و بر عکس آن نيز همينطور است

11

ق47

خداوند

علم

نافذ و محيط به آينده

18

ق48-47

آخرت

قيامت

کافران - بيجواب بودن آنها

22

51-49

مردم

انسان

همه اش خير ميخواهد و طاقت شر را ندارد و اگر نعمت ببيند بد ميشود

57

52

مردم

کافران

پرسش از وجدان خود آنها- چه کسی گمراه تر است از.. کسی که در شقاق بعيد است

17

ق53

مردم

انسان

بزودی آياتمان را در آفاق و انفس به آنها می نمايانيم تا بدانند آن حق است

11

ق53

خداوند

صفات

بر هر چيزی گواه است

9

ق54

مردم

کافران

راجع به لقاء پروردگارشان در جدالند

7

ق54

خداوند

صفات

بر هر چيزی محيط است

5

جمع

870

 

جدول درج­ها

شماره

عنوان اصلی

عنوان فرعی

شرح

تعدادکلمه

1/4

مردم

کافران

کافران اعم از گذشته و حال- استکبار- عمد- کفر- جدال- اختلاف

7/38

2/4

آخرت

قيامت

کافران در قيامت باناباوری از آن اوضاع، شروع به چشيدن عذاب ميکنند و در جهنم با يکديگر در ستيزند

5/22

3/4

خداوند

 

ذکر الطاف شامل عام دائمی الهی

5/18

4/4

پيامبر

 

دلداری و آموزش بهترين رفتار با کافران و صبر و مماشات ...

5/13

5/4

قرآن

صفات

آیاتش تفصیل یافته...

5/2

6/4

حکمت

قوانین الهی

کافران ضرر کرده اند-عمل صالح به نفع صاحب آن است.

1/4

7/4

حروف مقطعه

حم

 

1/0

 

 

درس: نکوهش کافران اعم از گذشته و معاصر برای بی­توجهی به الطاف الهی و بی­توجهی به آخرت که منجر به عمد و اصرار و عناد و گردنکشی کافرانه می­شود.

 

 

درب پاراگراف 1- آیات 4-1: توصیف همه­جانبه قرآن.

درب پاراگراف 2- آیات 8-5: ای پیامبر! علیرغم اینکه اینها اینقدر لجاجت دارند توجهشان را به این نکته جلب کن که لجبازی آنها فقط متوجه تو نیست، بلکه در مقابل خداوند است، و باز هم آنها را به راه درست دعوت کن.

درب پاراگراف 3- آیات 12-9: ای پیامبر! بگو به چنین خدائی کفر می­ورزید؟

درب پاراگراف 4- آیات 18-13: یادآوری عاقبت دو قوم از گذشتگان که همین روش استکبار و اصرار و عمد و عناد را در پیش گرفتند و به نابودی دسته­جمعی دچار شدند و مؤمنان آنها نجات یافتند.

درب پاراگراف 5- آیات 29-19: حرکات دشمنانه نسبت به راه خدا عذاب جاودان آخرتی را در پی خواهد داشت.

درب پاراگراف 6- آیات 33-30: رفتار پسندیده نجات­بخش این است که شخص علناً خود و دیگران را به سوی خدا بخواند و در این راه استقامت کند.

درب پاراگراف 7- آیات 36-34: ای پیامبر! بهترین رفتار را با مردم داشته باش.

درب پاراگراف 8- آیات 39-37: توجه دادن به قدرت خداوند و دعوت به رویگردانی از عبادت غیرخدا و بازگشت به عبادت خدا.

درب پاراگراف 9- آیات 46-40: ای پیامبر! از رفتارهای کافرانه و مکذبانه آنها ناراحت مباش و به ما واگذار.

درب پاراگراف 10- آیه­های 48-47: علم خداوند فراگیر است.

درب پاراگراف 11- آیات 51-49: اکثریت انسان­ها کم­ظرفیت و دارای شخصیت ضعیف هستند.

درب پاراگراف 12- آیات 54-52: کفر به قرآن بسیار هولناک است و آنها به زودی شاهد نشانه­هائی خواهند بود که برایشان روشن خواهد شد که قرآن حق است.

 

 

سوره جاثیه

 

آيه

عنوان اصلی

عنوان فرعی

شرح

تعدادکلمه

1

حروف مقطعه

حم

 

1

2

قرآن

تنزيل

از جانب خدای عزيزو حکيم

6

3

خدا

آيات

آسمان و زمين

6

4

خدا

آيات

آفرينش شما و پراکنش جنبندگان

9

5

خدا

آيات

جايگزينی شب و روز و باران، زنده کردن پس از مرگ...

19

6

پيامبر

خطاب

پرسش جواب معلوم- انتقاد از کافران

12

7

مردم

بدکاران

تهديد آنها

4

8

مردم

بدکاران

توصيف آنها- وقتيکه آيات خدا بر آنها خوانده ميشود اصرار به استکبار می کنند انکار که اصلا نشنيده اند

14

9

مردم

بدکاران

توصيف آنها - اگر چيزی از آيات ما را بدانند به مسخره اش ميگيرند

11

10

آخرت

بدکاران

جهنم

19

11

آخرت

بدکاران

عذاب

11

12

خدا

نعمات

دريا را برای کشتی رانی مسخر شما کرد

14

13

خدا

نعمات

آنچه را که در آسمانها و زمين است مسخر شما کرد

10

بقيه13

مردم

اهل فکر

برای آنها (دو قلم بالا) نشانه است

6

14

مردم

تشريع

از کسانی که ايام خدا را اميد ندارند درگذريد تا...

14

15

حکمت

قوانين جهان

هر کس عمل صالح کرد بنفع خود کرده و بر عکس

11

16

مردم

پيشينيان

به بنی اسرائيل نعمت و نبوت و کتاب داديم و آنها را بر مردم برتر نموديم

13

17ق

مردم

پيشينيان

بنی اسرائيل اختلاف نکردند مگر پس از اينکه علم به بسويشان آمد

10

18ق

آخرت

قيامت

قضاوت بين اختلاف کنندگان

10

18

پيامبر

ارشاد

شريعت را پيروی کن نه هوسهای آنان را

13

19ق

پيامبر

ارشاد

آنها کمکی بتو نميتوانند بکنند

6

19ق

مردم

ظالمان

بعضی اولياء بعضی ديگرند

5

19ق

خدا

صفات

ولی متقين

3

20

مردم

موقنين

اينها (مطالب فوق) برايشان مايه بصيرت است

7

21

مردم

بدکاران

تصور غلط (فکر کرده اند آنها را مانند مومنان قرار میدهيم....)

17

22

خداوند

آفرينش

آسمان و زمين به حق است تا هر کس به نتيجه عمل خودش برسد

13

23-25

مردم

بدکاران

هوس خود را خدا گرفته، ميگويند فقط همين دنياست (دهری هستند)...

59

26

پيامبر

دستور

ابلاغ واقعيات مربوط به آفرينش

17

27ق

خدا

صفات

مُلک

4

بقيه27

آخرت

مبطلون

زيانکار ميشوند

6

29-28

آخرت

قيامت

قوانين آخرتی

25

30

آخرت

رفتار با مومنين

لطف و رحمت

13

31

آخرت

رفتار با کافران

به روی آنها می آورند-استکبار میکردید

12

32

آخرت

رفتار با کافران

به روی آنها می آورند آخرت را انکار ميکرديد

22

33

آخرت

رفتار با کافران

بديهای اعمالشان برايشان آشکار شد

11

34

آخرت

رفتار با کافران

به آنها گفته ميشود امروز شما را فراموش ميکنيم

14

35

آخرت

حکمت

این به خاطر رفتارهای خودتان است

16

36

خداوند

صفات

رب آسمانها رب زمين و رب همه جهانيان

8

37

خدا

صفات

بزرگی در آسمانها و زمین خاص اوست...

8

جمع

479

 

 

جدول درج­ها

تعدادکلمه

شرح

عنوان فرعی

عنوان اصلی

شماره

4/33

بدکاران معاصر پيامبران(ص) و نيز گذشتگان

کافران

مردم

1/4

2/33

روشن شدن حقايق برای بدکاران در آخرت

قيامت

آخرت

2/4

6/19

آفرينش آسمان و زمين و مردم و باران - رام کردن همه چيز برای انسان و...

آيات و نعمات

خداوند

3/4

10

چنين کن- به اعمال آنها توجه نکن

ارشاد

پيامبر

4/4

3/2

هر کس عمل صالح کرد به نفع خود کرد

قوانين جهان

حکمت

5/4

3/1

تنزيل قرآن از جانب خداوند عزيز و حکيم است

 

قرآن

6/4

 

 

درس: نکوهش کافران که به آیات و نعمات الهی لجبازانه و مصرانه کفر می­ورزند.

 

 

درب پاراگراف 1- آیه­های 2-1: فرو فرستادن آن کتاب از جانب خداوند دست نیافتنی فرزانه است.

درب پاراگراف 2- آیات 6-3: یادآوری چند نشانه روش از آیات الهی.

درب پاراگراف 3- آیات 11-7: توصیف و نکوهش رفتار کافرانه، و هشدار به آنان درباره عاقبت سخت آنها.

درب پاراگراف 4- آیه­های 13-12: یادآوری نعمت­هائی که برای بشر «آماده» شده و سبب سهولت زندگی انسانی می­گردند.

درب پاراگراف 5- آیه­های 15-14: ای پیامبر! به پیروانت توصیه کن با توجه به اینکه بیشتر در معرض سعادت هستند با کافران مدارا کنند.

درب پاراگراف 6- آیات 20-16: ای پیامبر! راه خویش را که راه کتاب و حکم و نبوت و بصیرت مردم است برو و مبادا به چیز دیگر توجه کنی.

درب پاراگراف 7- آیات 22-21: اینکه باید بین رفتار صحیح و غلط فرق­گذاری شود، یکی از قوانین اساسی است که از خود آفرینش مایه گرفته است.

درب پاراگراف 8- آیات 25-23: نکوهش رفتارهای لجبازانه کافرانه که سخن باطل بی­دلیل می­گویند.

درب پاراگراف 9- آیه­های 27-26: ای پیامبر! توجه آنان را به آفرینش و فرماندهی مطلق خداوند و اینکه عاقبتشان در صورتیکه به همین منوال بمانند جه خواهد شد، جلب کن.

درب پاراگراف 10- آیات 35-28: همه مردم در قیامت بر مبنای موازین کتاب آسمانی خویش ارزیابی می­شوند و به نتایج حاصل از آن می­رسند.

درب پاراگراف 11- آیه­های 37-36: خداوند که دست نیافتنی فرزانه است شایسته ربوبیت جهانیان است، پس، ستایش خاص اوست.

 

 

سوره احقاف

 

آيه

عنوان اصلی

عنوان فرعی

شرح

تعدادکلمه

1

قسم

حم

حم

1

2

قرآن

تنزيل

از جانب خدای عزيز و حکيم

6

ق3

خداوند

آفرينش

به حق و سررسيد معين

10

ق3

مردم

کافران

اعراض به آنچه از آن بيم داده شدند

5

4

پيامبر

دستور

آنچه که غير از خدا ميخوانيد چه خلق کرده اند؟

29

5

مردم

کافران

چه کسی گمراه تر است از کسيکه غير خدا را بخواند و اجابت نشود؟

17

6

آخرت

قيامت

برائت شرکاء از عابدين خود

9

7

مردم

کافران

سِحر خواندن آيات الهی

15

ق8

مردم

کافران

ميگويند افتراست...

3

10-ق8

پيامبر

دستور

به کافران بگو

70

11

مردم

کافران

اگر سلام چيز خوبی بود ما پيشدستی ميکرديم

18

12

قرآن

توصيف

دارای زبانی روشن، بيم رسان ظالمان و بشارت گوی نيکوکاران

16

14-13

مردم

مومنين

توصيف و نتيجه آخرتی آنان

22

ق15

حکمت

تشريع

نيکی به والدين

4

ق15

مردم

ارشاد

مادر به سختی حمل و به سختی وضع ميکند

9

16-15

مردم

مومنين

نتيجه آخرتی اعمالشان

50

18-17

مردم

بدکاران

نتيجه آخرتی اعمالشان

45

19

آخرت

قوانين آخرتی

برای همگی درجاتی است...

8

20

آخرت

قيآمت

رفتار با کافران

27

25-21

مردم

کذشتگان

نشانه های عذاب را هم ديدند اما جدی نگرفتند

81

26

مردم

مومنين

انتقاد از کافران

32

27

خداوند

امر

هلاکت سرزمينها

10

28

مردم

کفار

انتقاد استدلالی

19

32-29

قرآن

تأثير روی جن

اعتقادات جنی ها

69

33

مردم

کفار

انتقاد از افکار باطلشان

23

34

آخرت

قيامت

کفار- روشن شدن حقايق و اعتراف آنان

18

35

پيامبر

دستور

مانند پيامبران اولوالعزم صبر کن

26

جمع

645

 

 

جدول درج­ها

شماره

عنوان اصلی

عنوان فرعی

شرح

درصد

1/4

 

مردم

کافران

کافران اعم از گذشتگان و معاصران پيامبر، نسبت به حقيقت تکذيب شديد، اعراض و رفتار لجوجانه مينمودند

3/52

2/4

پيامبر

دستور

راجع به نفی افترا به خداوند از سوی او در خصوص پيامبريش چنين بگو

4/19

3/4

قرآن

تأثير

قرآن که دارای چنين خصوصياتی است، روی جن چنان تأثيری نمود

1/14

4/4

آخرت

قيامت

ناگهان چشم کافران باز ميشود که تصوراتشان باطل بوده و رفتاری با آنان ميشود که خلاف انتظارشان است

6/9

5/4

حکمت

تشریع

نیکی به والدین

0/6

6/4

قسم

حم

 

0/2

7/4

خداوند

آفرينش و مدیریت

هلاک کردن کافران- آفرينش آسمانها و زمين

1/3

 

 

درس: نکوهش کافران اعم از گذشته و حال که علیرغم دریافت دلایل کافی و اتمام حجت باز هم لجبازانه کفر می­ورزند.

 

 

درب پاراگراف 1- آیه­های 2-1: فرو فرستادن آن کتاب از جانب خداوند دست نیافتنیِ فرزانه است.

درب پاراگراف 2- آیات 6-3: آفرینش آسمانها و زمین براساس حق و سرآمد معین صورت گرفته و به دعا خواندن غیر خداوند نهایت گمراهی است.

درب پاراگراف 3- آیات 10-7: ای پیامبر! این دلایل را درباره حقانیت رسالت خویش بیان کن.

درب پاراگراف 4- آیه­های 12-11: این قرآن حجت است.

درب پاراگراف 5- آیه­های 14-13: اعتقاد به خداوند و سپس استقامت به آن سبب رستگاری است.

درب پاراگراف 6- آیات 20-15: مردم در خصوص استقبال یا عدم استقبال دعوت حق رفتارهای متفاوتی بروز می­دهند و در آخرت نیز متناسب با اعمالشان با آنان رفتار می­شود.

درب پاراگراف 7- آیات 28-21: نمونه رفتاری یکی از اقوام گذشته که علیرغم دریافت اتمام حجت به لجبازی کافرانه می­پرداختند و نتیجه آن.

درب پاراگراف 8- آیات 32-29: ای کافران لجباز! عده­ای از جن به محض یکبار شنیدن قسمتی از قرآن نه تنها ایمان آوردند بلکه خودشان برای تبلیغ این حقایق به سوی قوم خویش فعال شدند اما شما...

درب پاراگراف 9- آیه­های 34-33: یادآوری قدرت الهی بر ایجاد آخرت.

درب پاراگراف 10- آیه 35: ای پیامبر! اینک که با چنین مخالفانی روبرو هستی صبر پیشه کن.

 

 

 

 

سوره مؤمن

 

آيه

عنوان اصلی

عنوان فرعی

شرح

تعداد کلمه

1

حروف مقطعه

حم

 

1

3-2

خداوند

صفات

عزيز- عليم- بخشنده گناه- توبه پذير- نيرومند

14

ق4

مردم

کافران

در آيات خدا جدال ميکنند

8

ق4

پيغمبر

دلداری

رفت و آمد آنان گولت نزند

5

5

مردم

گذشتگان

تکذيب کردند- سعی کردند رسولشان را دستگير کنند- نابود شدند

21

6

حکمت

قانون الهی

کافران اهل جهنم هستند

10

ق7

ساير

حاملان عرش

تسبيح - ايمان- استغفار برای مومنان

13

ق7

ساير

دعا

برای توبه کاران و کسانی که راه خدا را دنبال می کنند

14

9-8

ساير

دعا

بهشت را نصیب آنان کن و از بدیها دورشان بدار

28

10

آخرت

قيامت

نکوهش کافران

15

11

آخرت

قيامت

کافران- عذر خواهی- سئوال چاره جويی

13

12

آخرت

قيامت

کافران- ادامه نکوهش- اعلان حکم الهی

15

13

خداوند

افعال

آياتش را به شما می نمايد و از آسمان رزقی می فرستد

14

14

مردم

مومنان

ارشاد- اورا به اخلاص بخوانيد

14

15

خداوند

افعال

القای وحی از امرش بر کسی که ميخواهد

16

17-16

آخرت

قيامت

ذکر چند تا از قوانين الهی

28

18

آخرت

قيامت

بعضی از حالات مردم

16

19

خداوند

صفات

علم نافذ

6

20

خداوند

صفات

قضاء به حق- سميع- بصير

15

22-21

مردم

کافران

نکوهش- چرا در زمين سير نمی کنند تا عاقبت مکذبان قبلی را ببينند

44

45-23

مردم

گذشتگان

قوم فرعون- تکذيب- محاجه - مومن آل فرعون

403

50-46

آخرت

جهنم

کافران و تشريح ناراحتی های آنها

85

51

حکمت

قوانين الهی

ما رسولانمان و مومنان را در دنيا و آخرت کمک ميکنيم

11

52

آخرت

قيامت

صفات آن روز- در آن روز معذرت فايده ای ندارد

9

54-53

پيامبران

موسی

به او هدايت و کتاب داديم که...

12

55

پيامبر

ارشاد

صبر کن - استغفار کن- تسبيح کن

11

ق56

مردم

کافران

تعليل رفتاری آنان

17

ق56

پيامبر

ارشاد

به خدا پناه بر

17

ق56

خدا

صفات

سميع - بصير

4

57

حکمت

ساير

آفرينش آسمانها و زمين از آفرينش مردم مهم تر است

11

58

حکمت

ساير

کور و بينا مساوی نيستند- مومن عامل و کافر بدکار مساوی نيستند

13

59

حکمت

قيامت

حتمأ می آيد ولی اکثر مردم ايمان نمی آورند

10

60

خداوند

دعوت

دعوت مردم به دعا و دوری از استکبار

13

61

خداوند

صفات و افعال

چند نمونه از لطف و رحمت او نسبت به مردم

21

62

خداوند

آفرينش

همه چیز

12

63

مردم

کافران

آنانکه عناد ميورزند به دروغ رانده ميشوند

7

65-64

خداوند

افعال- صفات

زمين - آسمان - آفرينش شما- رزق

35

66

پيامبر

دستور رفتاری

بگو من نهی شده ام غير از خداوند را بپرستم

18

68-67

خداوند

افعال

آفرينش انسان- ميراندن و زنده داشتن....

42

70-69

مردم

کافران

رفتارشان

24

76-71

آخرت

جهنم

کافران - عذاب

61

77

پيامبر

ارشاد

صبر کن

14

78

حکمت

پيامبران

آوردن معجزات به اختیار پیامبران نیست

36

80-79

خداوند

افعال

نعمتهايی که برای انسان تدارک ديده

21

85-81

مردم

کافران

رفتار شناسی آنان

85

جمع

1287

 

جدول درج­ها

شماره

عنوان اصلی

عنوان فرعی

شرح

تعدادکلمه

1/4

مردم

کافران و گذشتگان

رفتار کافران اعم از معاصران و گذشتگان، جدال با حق، تکذيب حق، عناد با حق، هجوم به حق

6/48

2/4

آخرت

جهنم

عذاب کافران در جهنم و ناراحتی آنها در قيامت

8/18

3/4

خداوند

افعال و صفات

صفات رحمت الهی- نعمات الهی

4/16

4/4

حکمت

قوانین الهی

راجع به قیامت-راجع به پیروزی مومنان و...

1/7

5/4

سایر

ملائکه

دعا برای مومنان

3/4

6/4

پیامبر

دلداری و ارشاد

به خدا پناه بر – گول نخور

8/3

7/4

پیامبران

موسی

به او هدایت و کتاب دادیم

9/0

8/4

حروف مقطعه

حم

 

08/0

 

 

درس: نکوهش کافران که علیرغم الطاف و نعمت­های الهی با اصرار و لجبازی با حق مخالفت می­کنند.

 

 

درب پاراگراف 1- آیات 3-1: فرو فرستادن آن کتاب از جانب خداوند است.

درب پاراگراف 2- آیات 6-4: تکذیب آیات الهی در امت­های قبلی نیز بوده، و سبب هلاکتشان شده است.

درب پاراگراف 3- آیات 9-7: کل جهان هستی بر اساس ایمان و عبادت اداره می­شود.

درب پاراگراف 4- آیات 15-10: کافران از آنجا که آگاهانه شرک را به توحید ترجیح می­دهند، در آخرت، مورد خشم خداوند بر خویش، و نیز خشم خودشان بر خویش، قرار می­گیرند.

درب پاراگراف 5- آیات 20-16: در قیامت صفات و آثاری از خداوند ظاهر می­شود که کافران تصورش را نمی­کردند.

درب پاراگراف 6- آیه­های 22-21: تکذیبگران قبلی نیز مورد هلاکت قرارگرفتند.

درب پاراگراف 7- آیات 46-23: فرعون و پیروان او نیز در مقابل سخن حق که چه از طرف پیامبرشان، و چه از جانب فردی از میان خودشان به طور مفصل و مستدل مطرح می­شد تکذیب و لجبازی پیشه کردند، به هلاکت رسیدند.

درب پاراگراف 8- آیات 52-47: عذاب جهنم غیر از خود عذاب، لااقل سه خصوصیت دارد: بگو مگوی بی­حاصل اهل جهنم، درخواست بی­فایده تخفیف، سرکوفت مدیران جهنم که مگر در دنیا پیامبران به سویتان نیامده بودند؟

درب پاراگراف 9- آیات 56-53: ای پیامبر! منشاء وحی تو و سایر پیامبران یکیست، و تکبر مانع گرایش به موضوع رسالتت است.

درب پاراگراف 10- آیات 59-57: همان کسی که قدرت آفرینش آسمان­ها و زمین را دارد، قیامت را هم به وجود می­آورد.

درب پاراگراف 11- آیات 68-60: به افعال و نعمت­ها و صفات الهی توجه کنید.

درب پاراگراف 12- آیات 76-69: تکذیبگران وقتی که عذاب رنگارنگ آخرتی را احساس کنند آنگاه متوجه خواهند شد.

درب پاراگراف 13- آیه­های 78-77: ای پیامبر! مقاومت کن.

درب پاراگراف 14- آیات 81-79: آیات خداوند واضح و در دسترس شماست اگر شما اهل دیدن و تشخیص باشید.

درب پاراگراف 15- آیات 85-82: ای تکذیگبران! مواظب باشید که دیر نشود، و مبادا به جائی برسید که ایمان آوردن فایده­ای برایتان نداشته باشد.

 

 

 

سوره یس

 

آيه

عنوان اصلی

عنوان فرعی

شرح

تعدادکلمه

1

حروف مقطعه

یس

 

1

2

قسم

قرآن

پر حکمت

2

6-3

پيامبر

تبيين موقعيت

جزء فرستادگانی- بر راه صحيحی- تا هشدار دهی

16

10-7

حکمت

مردم

کافران- قوانينی که بر رفتار بعضی از کفار حاکم است.

39

11

پيامبر

تبيين

تو فقط آنها را که آمادگی دارند هدايت خواهی کرد.

12

12

خداوند

افعال

احياء- ثبت و ضبط آثار- کنترل مطلق

14

29-13

مردم

گذشتگان

پيامبرانی بسويشان آمد اما ايمان نياوردند

135

32-30

حکمت

مردم

گذشتگان- قوانين خدائی - راجع به نابودی مکذبان

36

44-33

خداوند

آيات

لطف و رحمت

110

48-45

مردم

کافران

تشريح رفتار کافرانه

47

54-49

آخرت

قيامت

برخورد ناباورانه کافران با موقعيت جديد

56

58-55

آخرت

بهشت

وضع بهشتی ها (نعمات)

8

67-59

آخرت

جهنم

کافران- نکوهش- جهنم

78

68

حکمت

انسان

عمر- قانون خدايی

6

70-69

پيامبر

تبيين موقعيت

شعر نيست- قرآن است- برای هشدار زندگان

20

73-71

خداوند

آيات

لطف و رحمت

25

75-74

مردم

کافران

تشريح رفتار کافرانه

14

76

پيامبر

دلداری

ما همه چیز را ميدانيم

9

78-77

مردم

کافران

تشريح بعضی رفتارهای کافرانه

20

80-79

خداوند

افعال

احياء- آتش را از درخت سبز درآورد.

20

81

خداوند

حکمت

باز هم ميتواند مثل اين آفرینش را بکند

15

83-82

حکمت

خداوند

امر خداوند که بر چيزی تعلق گيرد ميگويد باش پس ميشود- ملکوت همه چيز بدست اوست.

18

جمع

721

 

جدول درج­ها

شماره

عنوان اصلی

عنوان فرعی

شرح

تعدادکلمه

1/4

مردم

کافران

اعم از گذشتگان و معاصران

30

2/4

خداوند

آيات

لطف و رحمت

5/25

3/4

آخرت

 

نکوهش آخرتی کافران

9/22

4/4

حکمت

مردم

شرح قوانين خدائی که بر نابودی مکذبان قرار گرفته

7/13

5/4

پيامبر

خطاب

خطاب به پيامبر- تبيين موقعيت او و دلداريش

9/7

 

 

درس: نکوهش کافران که علیرغم این همه لطف و رحمت الهی به کفر و تکذیب می­پردازند و خود را در معرض نابودی و عذاب قرار می­دهند.

 

 

درب پاراگراف 1- آیات 5-1: قرآن فرو فرستاده خداوند است.

درب پاراگراف 2- آیات 9-6: قرآن برای هشدار دادن به غافلانی است که «آن قول» بر اکثرشان فرود آمده و ایمان نمی­آورند.

درب پاراگراف 3- آیات 12-10: ای پیامبر! عده­ای از مردم چنانند که کار تبلیغی تو روی آنان فایده­ای نخواهد داشت، لذا انرژی خود را برای آنان هدر مده.

درب پاراگراف 4- آیات 32-13: عده­ای از این مردم همان رفتاری را می­کنند که بعضی از اقوام گذشته کرده­اند.

درب پاراگراف 5- آیه های 44-33: یادآوری برخی نعمت­های خداوند که همگان از آنها استفاده می­کنند.

درب پاراگراف 6- آیات 47-45: آنها (اشخاص مطرح در پاراگراف قبلی) در مقابل دعوت به تقوا روی می­گردانند.

درب پاراگراف 7- آیات 65-48: در قیامت تفاوت­های بسیار زیاد اشخاص مختلف که نتیجه رفتارهای متفاوت زندگی این جهانی آنهاست آشکار می­شود.

درب پاراگراف 8- آیات 73-66: آنها علیرغم این همه نعمت­هائی که از جانب خداوند برایشان فراهم شده، به کفر و تکذیب می­پردازند و خداوند به حکمت خویش فعلاً از آنها صرفنظرمی­کند.

درب پاراگراف 9- آیات 76-74: ای پیامبر! خود را ناراحت نکن، گرچه آنها به عقیده باطل گرویده­اند اما همه امورشان تحت کنترل است.

درب پاراگراف 10- آیات 83-77: خداوندی که چنین قدرتی دارد قادر بر ایجاد قیامت نیز هست.

 

سوره شوری

 

آيه

عنوان اصلی

عنوان فرعی

شرح

تعدادکلمه

2-1

حروف مقطعه

حم عسق

 

2

3

قرآن

وحی

چگونگی

10

4

خداوند

صفات

ملک آسمانها و زمين، علو، عظمت

10

ق5

آخرت

قيامت

نزديک بودن آن

13

ق5

خداوند

صفات

غفور - رحيم

6

6

پيامبر

خطاب

تبيين حدود رسالت- تو وکيل بر کافران نيستی

12

7

پيامبر

خطاب

تبيين چکونگی رسالت و نيز حدود آن

22

8

حکمت

فلسفه تاريخ

اگر خدا ميخواست همه را يکجور قرار می داد

19

9

خداوند

صفات

ولايت - احياء و اماته- قدرت مطلق

16

10

مردم

خطاب

در موارد اختلاف به خدا رجوع کنيد

15

12-11

خداوند

صفات

آفريدگار- آسمانها و زمين- جفت های شما- شنوای دانا

32

13

مردم

خطاب

دينی برای شما قرار داد مانند دين های اقوام پيغمبران قبلی

36

ق14

مردم

کافران

تفرق نکردند مگر پس از آمدن هدايت بسويشان از روی جور

11

ق14

حکمت

فلسفه تاريخ

اگر خدا تا مدت معينی مهلت نداده بود نابود ميشدند

11

ق14

مردم

کافران

در شک و ريب...

11

15

پيامبر

ارشاد

دعوت کن و استقامت کن و از هواهای آنها پيروی نکن و بگو...

34

16

مردم

کافران

چون و چرا در خداوند ميکنند، دليلشان نزد پروردگار نابود است

18

ق17

خداوند

افعال

کتاب و ترازو فرو فرستاد

6

ق17

پيامبر

سئوال

چه ميدانی شايد قيآمت نزديک باشد

5

ق18

مردم

کافران

درباره قيامت درخواست فوريت دارند

6

ق18

مردم

مومنان

از قيامت نگرانند ولی ميدانند حق است

7

ق18

مردم

کافران

آنها که درباره اش شک دارند در گمراهيی دور هستند

9

19

خداوند

صفات

لطيف به بندگان، رزق دهنده، قوی، عزتمند

9

20

حکمت

قوانین الهی

خواستن آخرت و دنيا و مقررات حاکم بر آن

22

ق21

مردم

کافران

انتقاد عقيدتی

12

ق21

حکمت

فلسفه تاريخ

اگر برنامه ريزی قبلی خدائی نبود، نابود ميشدند

6

ق21

آخرت

عذاب

کافران

5

ق22

آخرت

عذاب

کافران

8

ق22

آخرت

بهشت

مومنان

16

ق23

آخرت

بهشت

مورد بشارت مومنان

9

ق23

پيامبر

ارشاد

بگو از شما اجری نميخواهم مگر دوستی نزديکانم

9

ق23

حکمت

مومنان

هر کس حسنه ای را متعرض شود، ما زيادتش ميدهيم

7

ق23

خداوند

صفات

غفور- شکور

4

24

مردم

کافران

ميگويند (ذکر شبهات آنها و جواب رفع آنها)

22

26-25

خداوند

صفات

قبول توبه - استجابت

25

27

حکمت

خداوند

رزاقيت خداوند بر اساس حکمت است

17

29-28

خداوند

افعال

انزال باران- آفرينش آسمانها و زمين

29

30

حکمت

مردم

آنچه به شما مصيبت ميرسد بسبب کارهای خودتان است

10

31

مردم

کافران

خطاب - شما نميتوانيد خداوند را عاجز کنيد

14

35-32

خداوند

افعال

حرکت کشتی در دريا- وزیدن بادها- بخشش

37

ق36

آخرت

بهشت

ترجيح آن به زندگی دنيا

12

41-ق36

مردم

مومنان

توصيف -  اجتناب گناهان - غفران پس از غضب - شوری....

54

43-42

حکمت

احکام

حدود انتقام گیری

23

ق44

حکمت

انسان

هر کسی را که خدا گمراه کند سرپرستی نخواهد داشت

8

46-ق44

آخرت

قيامت

ظالمان- ناباوری نسبت به آنچه می بينند

54

47

مردم

انسان

دعوت خدا را استجابت کنيد(تا قيامت از راه نرسيده)

21

ق48

پيامبر

خطاب

تبيين حدود رسالت- برآنها نگهبان نيستی

6

ق48

مردم

انسان

پايه های روانشناختی

17

ق49

خداوند

صفات

مُلک آسمانها و زمين

4

50-ق49

خداوند

افعال

آفرينش- نرها و ماده ها يا دوقلوها

22

53-51

پيامبر

خطاب

آموزش - راجع به وحی

49

جمع

842

 

 

جدول درج­ها

درصد

شرح

عنوان فرعی

عنوان اصلی

شماره

30

کفرشان- عليرغم اتمام حجت

کافران

مردم

1/4

8/23

لطف و رحمت

صفات و افعال

خداوند

2/4

3/16

کا رخودت را بکن و کفر آنها چندان ناراحتت نکند

ارشاد

پيامبر

3/4

6/14

اگر تقدير الهی نبود نابود ميشدند

تقدير الهی

حکمت

4/4

9/13

آنچه می بينند خلاف انتظارشان است

کافران

آخرت

5/4

1/2

چگونگی

وحی

قرآن

6/4

0/2

 

حم عسق

حروف مقطعه

7/4

 

 

درس: نکوهش کافران که علیرغم اتمام حجت و محاط بودن در لطف و رحمت الهی لجبازانه به کفر خویش ادامه می­دهند.

 

 

درب پارگراف 1- آیات 3-1: وحی چنین است.

درب پارگراف 2- آیات 6-4: رفتار کافران سبب خشم ملائکه کارگزار جهان هستی است، اما نظر خداوند این است که به انسانها - از جمله کافران - فرصت داده شود.

درب پارگراف 3- آیات 14-7: ای پیامبر! قرآنی به زبان واضح به تو وحی کردیم تا مردم را به قیامت هشدار دهی و این چیزیست که پیامبران سابق هم به همان مأمور بودند و تفرق مشرکان نیز آگاهانه و عامدانه است.

درب پارگراف 4- آیه­های 16-15: ای پیامبر! راه رسالت خویش را پی گیر و فعلاً با کافران کاری نداشته باش.

درب پارگراف 5- آیات 19-17: ذکر صفات لطف­آمیز الهی.

درب پارگراف 6- آیه­های 22-20: کوشش خود را مصروف آخرت کنید که موفقیت واقعی آن است.

درب پارگراف 7- آیه­های 24-23: ای مردم! راجع به بشارت خداوند راجع به عاقبت خوش پیروان پیامبر شک نکنید.

درب پارگراف 8- آیات 35-25: خداوند قدرت آفرینش و لطف و رحمت بی­نهایت دارد.

درب پارگراف 9- آیات 43-36: ای مردم! این صفات برای شما پسندیده است، از صفات کافرانه دوری و به این صفات متصف شوید.

درب پارگراف 10- آیات 47-44: ای مردم! قبل از اینکه دیر شود وضعیت خود را طوری سامان دهید که به آن گرفتاری­ها دچار نشوید.

درب پارگراف 11- آیه 48: ای پیامبر! به آنها توجه نکن و فقط رسالتت را پی گیر.

درب پارگراف 12- آیه­های 50-49: همه چیز مِلک خداست و کسی از او طلبی ندارد.

درب پارگراف 13- آیات 53-51: ای پیامبر! وحیی که به تو شده «روح»ی از «امر» ما و سبب هدایت به بهترین راه است.

 

 

سوره سباء

 

تعداد کلمه

شرح

عنوان فرعی

عنوان اصلی

آیه

35

مُلک- علم

صفات

خداوند

2-1

6

انکار قیامت

کافران

مردم

ق3

26

علم مطلق

صفات

خداوند

ق3

10

پاداش خواهند داشت

مومنان

مردم

4

11

عذاب خواهند داشت

کافران

مردم

5

16

آنچه را که بر تو فرستاده شده حق می بینند

مومنان

مردم

6

16

میگویند : میگوید بعد از اینکه مردیم و تجزیه شدیم دوباره زنده میشویم!

کافران

مردم

7

16

تحلیل غلط از موضوع وحی

کافران

مردم

8

28

قدرت

صفات

خداوند

9

25

نعمتی که به او داده شده -  فن آهنگری و...

داود

پیامبران

11-10

78

نعمتی که به او داده شد-  باد بفرمانش بود، و قیر برایش مانند چشمه می جوشید، و جن کارگر او بود

سلیمان

پیامبران

14- 12

102

قوم سبأ- نعمتی که به آنان داده شد و کفرانی که کردند و نعمتشان از بین رفت

گذشتگان

مردم

20- 15

21

شیطان تسلطی بر مردم ندارد-  خودش هم یکی از وسیله های تشخیص مومن از بقیه است

مردم

حکمت

21

122

عقیده باطل کافران را اینطور پاسخ بگو

آموزش

پیامبر

30- 22

90

کافران-  عذاب - مستضعفان و مستکبران یقه یکدیگر را میگیرند

جهنم

آخرت

33- 31

12

کافران-  هوسرانان-  اعلام کفر

گذشتگان

مردم

34

8

استدلال هم می کنند : مال و تعدادمان زیادتر است

گذشتگان

مردم

35

14

طرز رد کردن استدلال کافران

آموزش

پیامبر

36

9

طرز رد کردن استدلال کافران

آموزش

پیامبر

ق37

15

پاداش خواهند داشت

مومنان

مردم

ق37

9

عذاب خواهند داشت

کافران

مردم

38

19

طرز رد استدلال کافران

آموزش

پیامبر

39

42

روشن شدن حقایق و باطل بودن افکار کافران

قیامت

آخرت

42- 40

33

رفتار کافرانه و استدلالهایشان و رد آنها

کافران

مردم

44- 43

14

نکوهش-  همان رفتاری را میکنند که گذشتگان کردند

کافران

مردم

45

58

طرز هدایت مردم

آموزش

پیامبر

50- 46

45

روشن شدن حقایق برای کافران و آغاز عذابشان

قیامت

آخرت

54- 51

880

جمع

 

 

جدول درج­ها

درصد

شرح

عنوان فرعی

عنوان اصلی

شماره

5/30

کافران گذشته و حال، کفر به قیامت-  هوسرانی-   کفران نعمت

گذشتگان

مردم

1/ 4

2/25

آموزش پیامبر در جهت انجام رسالتش

آموزش

پیامبر

2/ 4

1/20

روشن شدن حقایق برای کافران در قیامت و درگیری آنها با یکدیگر

جهنم

آخرت

3/ 4

7/11

قدرت های عجیب که در این جهان به دو پیامبر داده شد

ویزگیها

پیامبران

4/ 4

1/10

علم مطلق و قدرت و ملک خداوندی

صفات

خداوند

5/4

4/2

شیطان تسلطی بر مردم ندارد. تازه خودش یکی از وسیله های تشخیص مومن از غیر مومن است

 

حکمت

6/ 4

 

 

درس: ای پیامبر! اینک که کافران قومت مانند گذشتگان دچار کفران نعمت و تکذیب می­باشند، چنین کن و چنین بگو و موفق خواهی شد.

درب پاراگراف 1- آیه­های 2-1: معرفی گوشه­هائی از دو صفت الهی.

درب پاراگراف 2- آیات 9-3: کافران درباره قیامت به تکذیب می­پردازند و به علم و قدرت الهی توجه ندارند.

درب پاراگراف 3- آیات 14-10: نمونه­ای از قدرت و پادشاهی که خداوند به دو پیامبر سابق داد و آنها را موفق نمود.

درب پاراگراف 4- آیات 21-15: قوم سباء در مقابل دو نعمت مهم اقتصادی خویش ناشکری کردند و نعمت از دستشان رفت.

درب پاراگراف 5- آیات 30-22: ای پیامبر! در مقابل پنج ایراد کافران درباره ربوبیت و دو ایراد درباره آخرت چنین بگو.

درب پاراگراف 6- آیات 33-31: اصرار کافران در کفرشان آنها را اعم از اینکه از لحاظ اجتماعی بالادست یا پائین­دست باشند به عذاب اخروی دچار می­کند.

درب پاراگراف 7- آیات 39-34: هواسرانان جوامع که در کفر اصرار می­ورزند و سعی در مقابله عملی با نشانه­های خدائی می­کنند به عذاب الهی احضار خواهند شد.

درب پاراگراف 8- آیات 42-40: در قیامت پرستش شدگانِ غیر خدا از پرستش­کنندگان خویش بیزاری می­جویند و برای آنها فایده­ای نخواهند داشت.

درب پاراگراف 9- آیات 45-43: تکذیب کافران براساس حقایق و مستنداتِ قابل قبول، نیست.

درب پاراگراف 10- آیات 50-46: تقریر خداوند به پیامبر که از قومش بخواهد درباره منافع مادی احتمالی او، درباره حق و باطل بودن دعوت او، درباره گمراهی یا هدایت­یافتگی او، به تفکر و رایزنی بپردازند.

درب پاراگراف 11- آیات 54-51: سرانجام گریزناپذیر کافران دستگیری آسان آنهاست.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

مرحله ششم

 

 

افزايش فشارها

و

دلداري خداوند به

 

پيامبر و مؤمنان و اميد پيروزي

 

سوره مؤمنون

 

آيه

عنوان اصلی

عنوان فرعی

شرح

تعدادکلمه

9- 1

مردم

مومنان

توصيف (و چک لیست)

48

11-                                                                                                                                                                                                                                                                                                                10

آخرت

بهشت

توصيف - نعمتهای مومنان

9

22-14

خداوند

افعال

مرگ- برانگيختگی- آفرينش آسمانها- آفرينش انسان- باران- نعمتها- کشتی ها

108

53-23

پيامبران

نوح و غيره

شرح نبوتشان و تکذيب قومشان و نابود شدن آنها و نجات پيامبران و مومنان

376

54

پيامبر

ارشاد

توصيه- چنين کن (بحال خودشان واگذار)

5

56-55

مردم

کافران

نکوهش- فکر ميکنند مالی که به آنها داديم باعث سعادتشان است

14

61-57

مردم

مومنان

تشويق آنانکه چنين... ميکنند، اين اعمال باعث سعادت است

34

62

حکمت

انسان

ميزان تکليف، وسع انجام آن عمل است

12

63

مردم

کافران

نکوهش- قلبشان از اين موضوع غافل است

14

67-64

آخرت

قيامت

باز شدن چشمها- ديدن مطالب بطور حقيقی

28

72-68

مردم

کافران

نکوهش- دليلشان برای ايمان نياوردن چيست

55

73

پيامبر

دلداری

تو آنها را به صراط مستقيم ميخوانی (اشکالی در کارت نيست)

5

75-74

آخرت

قيامت

کافران - جهنم

17

77-76

مردم

کافران

نکوهش- در دنياهم اگر به عذاب گرفته ميشدند، بسوی خدا نمی آمدند

20

80-78

خداوند

افعال

افرينش انسان- احياء و ميراندن- اختلاف شب و روز

26

83-81

مردم

کافران

شرح عقايد غلطشان

26

90-84

پيامبر

ارشاد

آنها چنين ميگويند تو چنين کن

51

92-91

خداوند

حکمت

اگر دو خدا باشند هر کس آفرينش خود را ميبرد و بعضی بر بعضی استعلا می کنند...

30

98-93

پيامبر

ارشاد

آموزش...

39

100-99

مردم

کافران

هنگام مرگ آرزو می کنند کاش دوباره به جهان برگردند تا کار درست کنند

24

111-101

آخرت

قيامت

کافران- چشمشان به حقايق با زميشود و پشيمان ميشوند اما فايده ای ندارد.

88

114-112

آخرت

قيامت

ساير

23

116-115

خداوند

صفات

حق- پادشاهی- وحدت- کرم - هدفداری

20

117

مردم

کافران

حرف بی دلیل ميرنند

18

118

پيامبر

ارشاد

چنين بگو

7

جمع

1097

 

 

جدول درج­ها

شماره

عنوان اصلی

عنوان فرعی

شرح

درصد

1/4

پيامبران

مختلف

نوح و غيره - شرح نبوتشان- تکذيب قومشان- نابود شدن آنان و نجات پيامبران و پيروان

7/34

2/4

مردم

کافران

توصيف و نکوهش افکار و رد آنها

1/23

3/4

خداوند

افعال

آفرينش جهان و انسان- روزی- باران- کشتی....

8/16

4/4

آخرت

قيامت

چشمهای همگان باز ميشود و کافران ميفهمند چه ضرری کرده اند

15

5/4

پيامبر

ارشاد

چنين بگو....

3/9

6/4

حکمت

احکام

ميزان تکليف، وسع انجام آن است

1/1

 

 

درس: پيامبران با مردمي مواجه بودند که از خداوند وآيات و الطافش غفلت داشتند و آخرت و پيامبران را تکذيب ميکردند و در نتيجه در دو جهان زيانکار گشتند.

 

 

درب پاراگراف 1- آیات 11-1: ارائه صفات مطلوبي که بهتر است مومنان داشته باشند تا در دو جهان رستگار گردند.

درب پاراگراف 2- آیات 22-12: نمونه اي از الطاف و نعمات الهي که معمولاً مورد غفلت قرارگرفته.

درب پاراگراف 3- آیات 30-23: قوم نوح پيامبرشان را تکذيب کردند و نابود شدند.

درب پاراگراف 4- آیات 44-31: اقوام پس از قوم نوح نيز پيامبرشان و آخرت را تکذيب نمودند و نابود شدند.

درب پاراگراف 5- آیات 54-45: قوم موسي و قوم عيسي نيز آنچنان که بايد پيرويشان نکردند و در دين اختلاف نموده و تفرقه پيشه کردند.

درب پاراگراف 6- آیات 61-55: عاقبت کسانی که رفتار نامطلوب نمودند.

درب پاراگراف 7- آیات 67-62: عاقبت کسانی که رفتار نامطلوب نمودند.

درب پاراگراف 8- آیات 77-68: تحليل مولفه هاي فکري کافران و رد مستدل آنها.

درب پاراگراف 9- آیات 83-78: گوشه­ای از آیات و الطاف الهی و نیز نمونه­ای از برخورد کافرانه.

درب پاراگراف 10- آیات 92-84: اي پيامبر! در جهت تحليل و رد مستدل مولفه هاي فکري کافران چنين بگو و چنين کن.

درب پاراگراف 11- آیات 98-93: اي پيامبر! با اینان مدارا کن، و از شرور به خدا پناه ببر.

درب پاراگراف 12- آیات 114-99: در قيامت چشم کافران باز مي شود و در آن هنگام نتيجه فکر و عمل خويش را مي بينند.

درب پاراگراف 13- آیات 118-115: ای مردم! در آفرینش، و در خودهاتان، و در دلیل­هاتان باز بیاندیشید.

 

 

سوره ابراهیم

 

آيه

عنوان اصلی

عنوان فرعی

شرح

تعدادکلمه

1

قرآن

توصيف

کتابی که مردم را از ظلمات بسوی نور ميبرد

16

2

خداوند

صفات

ملک آسمانها و زمين

9

3

مردم

کافران

توصيف- ترجيح دنيا بر آخرت و جلوگيری از راه خدا

16

4

حکمت

پيامبران

پيامبران به زبان قوم خويش بودند تا بيان کنند و هدايت و ضلالت بعهده خداست

19

8-5

پيامبران

موسی

بنی اسرائيل پس از نجات از فرعون- موعظه و دلالت

85

15-9

پيامبران

مختلف

شرح کلی از رفتارهای قوم نوح و عاد و ثمود و بعدی ها که اظهار کفر ميکردند و پيامبرانشان جواب متعارفی ميدادند تا اينکه بالاخره کارشان به برخورد ميرسيد و آنگاه خداوند نابودشان ميکرد و پيامبران و پيروانشان را نجات ميداد

174

17-16

آخرت

جهنم

کافران- خوراک و پوشاک بسيار بد و عذاب سخت

23

18

حکمت

مثال

اعمال کافران مانند خاکستر هائی است که باد سخت به آن بخورد

22

20-19

خداوند

افعال

آفرينش آسمانها و زمين به حق... قدرت

19

21

آخرت

قيامت

ضعفا از مستکبران ميپرسند پيرو شما بوديم حالا عذاب را از ما دور می کنيد؟

34

22

آخرت

قيامت

شيطان ميگويد وعده ای به شما دادم، دعوتتان کردم اجابتم کرديد قوه قهريه ای عليه شما نداشتم. خودتان را سرزنش کنيد

43

23

آخرت

بهشت

وضع مومنان عامل

17

25-24

حکمت

مثال

درخت طيب- ريشه اش ثابت و شاخه اش در آسمان

26

26

حکمت

مثال

درخت خبيث بدون ريشه است و قرار ندارد

13

27

حکمت

قانون خدايی

خداوند مومنان را با قول ثابت در دنيا و آخرت تثبيت می کند

16

30-28

مردم

کافران

نکوهش- قومشان را تباه می کنند نعمت خدا را عوض ميکنند برای خدا همتا قرار ميدهند

28

31

پيامبر

ارشاد

به مومنان چنين بگو...نماز- انفاق-...

21

34-32

خداوند

افعال

آسمانها و زمين- باران- رام کردن کشتی- رام کردن خورشيد و ماه- شب و روز- نعمت بيشمار

48

41-35

پيامبران

ابراهيم

دعا راجع به اعتقادات خويش- راجع به مکه- راجع به خانواده خويش- حمد: اسمعيل را در سن بالا بمن دادی دعا: نماز گزار قرار بده از ما... و... پدر و مادرم و مومنان را بيامرز

117

42

پيامبر

ارشاد

تصور نکن خدا غافل از اعمال ظالمان است

14

43

آخرت

قيامت

کافران سرافکنده- دلهاشان خالی

9

ق44

پيامبر

ارشاد

به مردم هشدار بده راجع به

2

45-ق44

آخرت

قيامت

کافران ميگويند خدايا مهلتی ده تا دعوتت را اجابت کنيم... و جوابی که به آنان داده ميشود...

39

46

مردم

کافران

مکر کردند...

15

47

پيامبر

ارشاد

تصور نکن خداوند وعده اش را خلاف می کند

11

48

آخرت

قيامت

آسمان و زمين تغييرات دارد

10

50-49

آخرت

قيامت

کافران - در زنجيرها- پيراهنشان از قير

12

51

خداوند

صفات

سريع در حساب

10

52

حکمت

مردم

اين چيزی است که بايد از آن هشدار گيرند و بدانند خدا يکی است و صاحبان خرد پند گيرند

14

جمع

882

 

 

جدول درج­ها

شماره

عنوان اصلی

عنوان فرعی

شرح

تعدادکلمه

1/4

پيامبران

مختلف

لطف خداوندی به آنان- نجاتشان و پيروز نمودن آنان

6/42

2/4

آخرت

قيامت

روز پشيمانی، آشکار شدن حقايق، ناراحتی و عذاب کافران

2/21

3/4

حکمت

مثال

چيزی که مربوط به خداست اصل است و بقيه سست و بيهوده است

5/12

4/4

خداوند

افعال

آفرينش- باران- کشتی- خورشيد وماه- شب و روز- نعمتهای بيشمار

8/9

5/4

مردم

کافران

دنيا را بر آخرت ترجيح ميدهند - از راه خدا جلوگيری می کنند - قومشان را تباه می کنند

7/6

6/4

پيامبر

ارشاد

تصور نکن خدا غافل است. تصور نکن وعده اش را خلاف ميکند به مردم هشدار بده به مردم توصيه نماز و انفاق و... کن

4/5

7/4

قرآن

توصيف

کتاب الهی که مردم را از تاريکی به روشنايی ميبرد

8/1

 

 

درس: خداوند پيامبران و پيروانشان را پيروز و کافران را در دنيا مغلوب و در آخرت معذب ميکند.

 

 

درب پاراگراف 1 - آیات 4-1: اي پيامبر! کارت درست است و مخالفانت در گمراهيند.

درب پاراگراف 2 - آیات 8-5: رفتار خداوند نسبت به مردم لطف­آمیز است اما اگر کفر ورزند ممکن است قهرآمیز گردد.

درب پاراگراف 3 - آیات 17-9: يادآوري بعضي اقوام گذشته که نسبت به پيامبران نافرماني کردند و سعی کردند با پیامبرانشان مقابله کنند اما مغلوب شدند و در آخرت معذب خواهند بود.

درب پاراگراف 5 - آیات 20-18: ای پیامبر! رفتارهای کافرانه پایا و مانا نیست. در همین دنیا نیز مغلوبند.

درب پاراگراف 6 - آیات 23-21: در آخرت، مطالب طور دیگری است.

درب پاراگراف 7 - آیات 27-24: اي مسلمانان! رفتار و گفتار مخالفانتان اصل و ريشه اي ندارد، و اعمالشان نه در دنيا و نه در آخرت فايده­اي نخواهد داشت.

درب پاراگراف 8 - آیات 31-28: اي پيامبر! عاقبت مخالفانت جهنم است و تو براي پيروانت چنين احکامي تشريع کن.

درب پاراگراف 9 - آیات 34-32: اي مردم خدايتان چنين است، به او و پيامبرش بگرويد.

درب پاراگراف 10 - آیات 41-35: اي پيامبر! ابراهيم را موفق نموديم و در دنيا چنين نعماتي به او داديم.

درب پاراگراف 11 - آیات  51-42: اي پيامبر! اي مسلمانان! خداوند نسبت به شما بي توجه نيست و شما را موفق خواهد کرد و ظالمان را نيز در آخرت معذب خواهد نمود.

درب پاراگراف - آیه 52: اي مردم! به اين مطالب توجه کنيد و به راه خدا بياييد و به پيامبرش بگرويد.

 

 

سوره اسراء

 

آيه

عنوان اصلی

عنوان فرعی

شرح

تعدادکلمه

1

پيامبر

آموزش

شبانه سير داد - از مسجد الحرام تا مسجد الاقصی

21

2

مردم

گذشتگان

بنی اسرائيل- قضا رانده شد که دوبار در زمين فساد خواهيد کرد.

95

ق3

قرآن

توصيف

بسوی آنچه استوارتر است هدايت می کند

7

ق3

آخرت

بهشت

برای مومنان پاداشی بزرگ

9

4

آخرت

جهنم

عذاب برای نامومنان

9

5

مردم

انسان

شر را همانقدر ميخواهد که خير را - عجول است

8

12

خداوند

افعال

شب و روز- روزی- تعليم- تفصيل

23

14و13

آخرت

قيامت

چگونگی حساب کشی انسان در قيامت

20

15

حکمت

قانون خدائی

هر کس دنبال هدايت باشد بنفع خودش است و بر عکس-قبل از بعثت رسولان، عذاب نمی کنيم

21

16

حکمت

قانون خدايی

وقتيکه قرار باشد شهری هلاک شود، مترفين فسق می کنند بعد عذاب می آيد

14

17

مردم

گذشتگان

چه بسيار اقوامی را بعد از نوح هلاک کرديم

13

21-18

حکمت

قانون خدايی

هر کس که دنيا يا آخرت را بخواهد تحت این شرایط کمکش می کنيم

53

22

پيامبر

هشدار

با خدا، خدائی ديگر قرار مده

8

38-23

حکمت

احکام و اخلاقيات

توحيد- نيکی به والدين- دعا- اسراف نکردن- ميانه روی- دوری از زنا- اعتماد به رزاقيت خدا- دوری از قتل- ترازو- علم

247

39

پيامبر

هشدار

با خداوند، خدائی ديگر قرار نده

18

40

مردم

کافران

نکوهش عقايد باطل- جنس «ماده» مخصوص خدا؟

11

41

قرآن

توصيف

در اين قرآن گردانديم(…)تا پند گيرند

10

42

پيامبر

ارشاد

بگو.. اگر همراه خداوند معبودهای ديگری هم بودند...

13

44-43

خداوند

صفات

علو- حلم - غفران- مورد حمد و تسبيح بودن

27

46-45

حکمت

قران

آنکس که به آخرت ايمان ندارد به حقايق قرآنی دسترسی ندارد

31

47-57

پيامبر

ارشاد

بگو… نقل قول افکار باطل کافران و جواب آنها را دادن در زمينه های متنوع

278

58

حکمت

قانون خدايی

قبل از قيامت، همه اقوام يا هلاک ميشوند يا عذاب

18

59

حکمت

معجزات

چون قبلی ها تکذيب کردند، معجزه نمی فرستيم

21

60

پيامبر

دلداری

خداوند به همه چيز مسلط است. مردم را هم امتحان می کند

26

71

آخرت

قيامت

هر گروهی را بنام امامش صدا ميزنند.

15

72

حکمت

قانون خدائی

آخرت- هر کس که در دنيا کور(معنوی) باشد در آخرت هم کور است

11

73-77

پيامبر

تشريح  اوضاع

نزديک بود راجع به وحی گولت بزنند. اگر تو را تثبيت نکرده بوديم ممکن بود کمی به آنها متمايل شوی. نزديک بود...

59

78-81

پيامبر

توصيه های عبادی

بپا داشتن نماز،تهجد و دعا- به صدق داخل کن و به صدق خارج کن-مژده پيروزی بده

59

82

قرآن

توصيف

در قران چيز ی هست که شفا و رحمت برای مومنان است و برای ظالمان خسارت است

13

83-84

حکمت

انسان

وقتی که نعمتی به او دهيم روی برميگرداند و اگر شری برسد مأيوس ميشود

23

85-100

پيامبر

ارشاد

ديالوگ - کفار چنين ميگويند- تو چنين بگو

245

104-101

پيامبران

موسی

بنی اسرائيل- برخوردشان با فرعون و پيروزی

65

105-111

پيامبر

ارشاد

چنين بگو...

92

جمع

1583

 

جدول درج­ها

شماره

عنوان اصلی

عنوان فرعی

شرح

درصد

1/4

پيامبر

ارشاد

رسالتت را چنين پيگيری کن... بگو...

7/51

2/4

حکمت

احکام

احکام عبادی و حلال و حرام (با گرايش «فردی») و تشويق به التزام به آنها

7/27

3/4

مردم

گذشتگان

بنی اسرائيل- قضای الهی- دوبار در زمين فساد خواهند کرد

8

4/4

پيامبران

موسی

برخورد موسی با فرعون و پيروزی بر او

2/4

5/4

آخرت

قوانین

ضوابط رسيدگی به حساب انسانها

3/3

6/4

خداوند

صفات

صفات حميده و افعال خلق و امر الهی

2/3

7/4

قرآن

توصيف

هدايت کنندگی- محتوای پند آميز- شفاء و رحمت

9/1

 

 

درس: کمک همه جانبه الهي به پيامبر براي پيگيري رسالتش که ساخته شدن انسان باشد.

 

 

درب پاراگراف 1 - آیه 1: ارائه بعضي آيات الهي به پيامبر براي گسترش ديد و دلداري او.

درب پاراگراف 2 - آیات 8-2: اميدواري به پيامبر که امت او بر يهود پيروز خواهد شد.

درب پاراگراف 3 – آیه­های 10-9: قرآنِ بشارت دهنده و هشداردهنده، يکي ديگر از وجوه کمکهاي الهيست.

درب پاراگراف 4 - آیات 15-11: ارائه بعضي قوانين الهي به پيامبر.

درب پاراگراف 5 - آیات 21-16: ارائه بعضي قوانين الهي به پيامبر.

درب پاراگراف 6 - آیات 39-22: تشريع مقررات اساسي و اخلاقي و احکامي.

درب پاراگراف 7 - آیات 44-40: ای پیامبر! جهت ارشادشان چنین بگو.

درب پاراگراف 8 - آیات 48-45: ای پیامبر! اگر آنها به این قرآن اهمیت نمی­دهند اشکال از خودشان است.

درب پاراگراف 9 - آیات 52-49: ای پیامبر! برای ارشادشان چنین بگو.

درب پاراگراف 10 - آیات 57-53: ای پیامبر! به پیروانت چنین آموزش بده و به مشرکان چنین جواب بده.

درب پاراگراف 11- آیات 60-58: ای پیامبر! به آنان بگو اینطور نیست که خداوند معجزات را به درخواست هر کسی ظاهر کند.

درب پاراگراف 12- آیات 65-61: تبيين موقعيت شيطان در زندگي بشر.

درب پاراگراف 13- آیات 69-66: يادآوري گوشه هاي ديگري از نعمت هاي عام الهي.

درب پاراگراف 14- آیه 70: ای پیامبر! پیامبری خودت را هم در این چارچوب تحلیل کن.

درب پاراگراف 15- آیه­های 72-71: تببين اوضاع آخرتي بشر (تا هرکس به فکر خودش بيفتد و آنکه استعداد پذيرش دارد خود را همسو کند.)

درب پاراگراف 16- آیات 81-73: ارائه خطرات راه رسالت به پيامبر(ص) و ارائه توصيه هاي عبادي و رفتاري براي احتراز از آنها.

درب پاراگراف 17- آیه 82: يکي از بزرگترين کمک هاي الهي به پيامبر(ص) همين قرآن است.

درب پاراگراف 18- آیات 96-83: ای پیامبر! قسمتی از مشکلات فکری کافران اینهاست. با آنان چنین بگو.

درب پاراگراف 19- آیات 100-97: ای پیامبر! قسمتی از مشکلات فکری کافران اینهاست. با آنان چنین بگو.

درب پاراگراف 20- آیات  104-101: دلداري به پیامبر(ص) که مخالفانش نمي توانند کاري از پيش ببرند.

درب پاراگراف 21- آیات  111-105: اينک که اينان چنين‌اند، چنين بگو.

 

 

 

سوره هود

 

آيه

عنوان اصلی

عنوان فرعی

شرح

تعدادکلمه

1

قرآن

توصيف

کتابی که آياتش محکم شد سپس تفصيل يافت.......

10

4-2

مردم

انسان

ارشاد- استغفار و توبه- بازگشتتان بسوی خداست...

41

ق5

مردم

کافران

نکوهش- دلشان دوگانه است تصور ميکنند از خدا پنهان مي ماند

6

ق5

خداوند

صفات

علم مطلق

13

6

خداوند

صفات

علم مطلق- همه چيز در کتاب آشکار

16

ق7

خداوند

افعال

آفرينش آسمانها و زمين

16

ق7

مردم

کافران

نکوهش- زنده شدن مجدد را تکذيب ميکنند

15

8

مردم

کافران

نکوهش - اگر عذابشان را قدری تأخير بياندازيم ميگويند چه چيزی جلويش را گرفت؟...

21

10-9

مردم

انسان

حکمت- اگر رحمتی به انسان بچشانيم سپس برگردانيم مأيوس و کفران پيشه ميشود اما اگر بعد از ناراحتی ها نعمتی دهيم فخر فروش ميشود

25

11

مردم

مومنان

تحسين - مگر صابران که مغفرت و پاداش خواهند داشت

10

12-14

پيامبر

دلداری

دلتنگ مباش که آنها ميگويند چرا فلان معجزه را نداری - بگو..

61

15-16

حکمت

مردم

کسی که فقط زندگی دنيا و زينت آنرا بخواهد اعمالشان را به آنها ميدهيم و در آخرت چيزی جز آتش نخواهند داشت..

30

17

پيامبر

دلداری- تبيين

درباره آن  در شک مباش

42

18-22

مردم

کافران

نکوهش- افترا برخداوند- بازداشتن از راه خدا کفر به آخرت- جانشان را به ضرر انداختند- در آخرت زيانکارند

17

23

مردم

مومنان

تحسين- ياران بهشت- جاودانه

14

24

حکمت

مردم

مثال دو گروه مومن و کافر مثل کور و بيناست...

11

25-49

پيامبران

نوح

داستان رسالت آنحضرت- طوفان- هلاک قوم- نجات

363

50 –60

پيامبران

هود

قوم عاد- رسالت- تکذيب- هلاک- نجات مومنان

182

61- 68

پيامبران

صالح

قوم ثمود- رسات- تکذيب- هلاک- نجات مومنان

152

69 –73

پيامبران

ابراهيم

بشارت اولاد در پيری خود و زنش...

77

74- 83

پيامبران

لوط

رسالت- تکذيب- عمل زشت- هلاک- نجات مومنان

163

84-95

پيامبران

شعيب

رسالت- تکذيب- گناه- هلاک - نجات مومنان

238

96-99

پيامبران

موسی

رسالت- تکذيب- گناه- هلاک- نجات - مومنان

42

100-104

مردم

گذشتگان

حکمت- نابودی آنان بعلت رفتار خودشان -  فقط مقدار کمی قابل تعويق است

68

105-107

آخرت

جهنم

کافران- عذاب- جاودانی

34

108

آخرت

بهشت

مومنان- نعيم جاودانی

18

109

پيامبر

ارشاد

از آنچه اينان عبادت ميکنند، شک نداشته باش- نصيب آنان را بی کم و کاست ميدهيم

20

110

پيامبران

موسی

حکمت- اگر مقدرات نبود- بعلت اختلافشان از بين ميرفتند

19

111

مردم

انسان

حکمت- هر کس به نتيجه عمل خود حتمأ ميرسد

10

112-115

پيامبر

ارشاد

دستورات عبادتی برای ساختن خويش و دستورات اجتماعی برای ساختن امت

50

116

مردم

گذشتگان

حکمت- علت اينکه پيشينيان هلاک شدند اين بود که کسانی نبودند که از فساد نهی کنند

28

117

خداوند

صفات

حکمت - مردمی را نابود نميکند در حاليکه مصلح باشند

8

118-119

حکمت

انسان

اگر خدا ميخواست طوری ميکرد که همه يکجور باشند. اما دائمأ اختلاف ميکنند اما خدا برای اين آنها را آفريده که به آنها رحم کند

25

120-122

پيامبر

دلداری و ارشاد

اين داستانها را برايت گفتيم تا دلت را ثابت کنيم و پند برای مومنان باشد و به آنها بگو هر کاری که ميتوانيد بکنيد و منتظر باشيد که ما نيز منتظريم

29

123

خداوند

صفات

عالم غيب- مرجع همه امور - متوجه همه چيز

16

جمع

1890

 

 

جدول درج­ها

درصد

شرح

عنوان فرعی

عنوان اصلی

شماره

4/65

مکذبان پيامبران هلاک شدند و خودشان و پيروانشان مورد لطف و نجات قرار گرفتند

مختلف

پيامبران

1/4

5/13

گذشتگان بعلت نبود عده ای برای نهی ازفساد، و پيروی اکثريت از عقايد باطل، و پيروی از غرايز، هلاکت يافتند

کافران و گذشتگان

مردم

2/4

2/10

ثابت و محکم باش. منتظر باش. دلتنگ مباش

دلداری و ارشاد

پيامبر

3/4

7/3

علم و قدرت مطلق خداوندی

صفات

خداوند

4/4

5/3

مثال مومن و کافر مثل کور و بينا است

مردم

حکمت

5/4

7/2

عذاب جاودانی کافران

جهنم

آخرت

6/4

 

 

درس: مکذبان پيامبران سابق هلاک و خود آنها و پيروانشان نجات يافتند، پس تو اي پيامبر محکم و منتظر باش.

 

 

درب پاراگراف 1- آیات 5-1: هشدار به کافران که مبادا مانند مکذبان پيامبران گذشته باشيد (و به آن عاقبت دچار شويد)

درب پاراگراف 2- آیات 7-6: اشاره به دو جنبه از قدرت هاي الهي داير بر امکان کنترل و هلاک مخالفان پيامبر.

درب پاراگراف 3- آیات 11-8: رفتار متوسط انسان معمولي طوريست که بي توجهي به مفهوم فوق (درس) را متضمن است.

درب پاراگراف 4- آیات 16-12: اي پيامبر به اين حرفها گوش نکن و محکم به رسالتت بپرداز.

درب پاراگراف 5- آیات 24-17: مقايسه دو گروه از مردم از لحاظ جهت گيريي که نسبت به کلام خدا مي­کنند و نتايج رفتارشان.

درب پاراگراف 6- آیات 49-25: ای مردم! مبادا رفتاری در پیش بگیرید که شما را به عاقبتی مانند قوم نوح دچار سازد.

درب پاراگراف 7- آیات 60-50: ای مردم مبادا مانند مکذبان پیامبران سابق عمل کنید و به عاقبت آنان دچار شوید.

درب پاراگراف 8- آیات 68-61: ای مردم مبادا مانند مکذبان پیامبران سابق عمل کنید.

درب پاراگراف 9- آیات 83-69: ای مردم مبادا مانند مکذبان پیامبران سابق عمل کنید.

درب پاراگراف 10- آیات 95-84: ای مردم مبادا مانند مکذبان پیشین رفتار کنید.

درب پاراگراف 11- آیات 104-96: ای مردم! به حقائق توجه کنید نه به خواسته­های گمراهان که هلاک شوید.

درب پاراگراف 12- آیات 108-105: هشدار و مژده به دو نوع مخاطب پيامبر راجع به دو نوع نتيجه آخرتي.

درب پاراگراف 13- آیات 115-109: اي پيامبر محکم و مطمئن به رسالتت بپرداز.

درب پاراگراف 14- آیات 123-116: اي پيامبر به اين علت هاست که در عذاب اينها تعجيل نمي کنيم. لذا صبر کن و چنين بگوي.

 

 

سوره شعراء

 

ايه

عنوان اصلی

عنوان فرعی

شرح

تعدادکلمه

1

حروف مقطعه

طسم

 

1

2

قرآن

توصيف

اين آيات کتاب آشکار است

4

4-3

پيامبر

دلداری

نگران نباش- اگر خدا بخواهد آيه ای ميآورد که همه گردن نهند

26

6-5

مردم

کافران

هر ايه ای هم که بياوری تکذيب می کنند - اما بزودی خواهند فهميد

19

7

خداوند

افعال

سبز و خرمی و زوجيت در نباتات

11

8

خداوند

صفات

عزت - مهربانی

5

67-9

پيامبران

موسی

از دريافت حکم نبوت تا نابودی فرعون...

468

68

خداوند

صفات

عزت - مهربانی

5

69-103

پيامبران

ابراهيم

صراحت – ثبات- اعراض از قوم

221

104

خداوند

صفات

عزت - مهربانی

5

105-121

پيامبران

نوح

دعوت-تکذیب قوم-عذاب هلاکت

98

122

خداوند

صفات

عزت - مهربانی

5

139-123

پيامبران

هود

دعوت-تکذیب قوم-عذاب هلاکت

117

140

خداوند

صفات

عزت - مهربانی

5

141-158

پيامبران

صالح

دعوت-تکذیب قوم-عذاب هلاکت

123

159

خداوند

صفات

عزت - مهربانی

5

160-174

پيامبران

لوط

دعوت-تکذیب قوم-عذاب هلاکت

99

175

خداوند

صفات

عزت - مهربانی

5

176-190

پيامبران

شعيب

دعوت-تکذیب قوم-عذاب هلاکت

101

191

خداوند

صفات

عزت - مهربانی

5

192-199

قرآن

توصيف

تنزيل رب- روح الامين آورده- تا هشدار دهنده باشی به زبان روشن- در کتابهای پيشينيان نيز ذکر شده است - علماء بنی اسرائيل ميشناسندش

52

200-201

مردم

کافران

به قرآن ايمان نمی آورند تا وقتيکه عذاب را ببينند

6

202-203

آخرت

قيآمت

ناگهان ميآيد - و آنها ميگويند مهلتی بده

9

204

مردم

کافران

به آخرت اعتقاد ندارند و لذا عذاب را با عجله ميخواهند

7

205-207

آخرت

عذاب

کافران آنچه بدست آورده اند را نميتوانند عوض رهایی از عذاب دهند

17

208

مردم

کافران

حکمت- مردم گذشته هلاک نشدند مگر اينکه پيامبرانی بسويشان آمدند

7

209

خداوند

صفات

عدالت

7

210-212

قران

تنزيل

شياطين در تنزيل قرآن راهی ندارند

13

213-217

پيامبر

ارشاد

روی اين افراد تبليغ کن و توکل کن

20

218-220

پيامبر

دلداری

خداوند به تو نظر دارد

11

221-227

حکمت

نزول شبه وحی

بر هر منحرف کننده گناهکار- شعرايی که گمراهان از آن ها پيروی ميکنند

50

جمع

1528

 

جدول درج­ها

درصد

شرح

عنوان فرعی

عنوان اصلی

شماره

6/79

رسالت- تکذيب قوم- هلاک جمعی- نجات مومنان

گوناگون

پيامبران

1/4

8/4

حقانيت و حجيت قرآن

توصیف

قرآن

2/4

4

نگران نباش- اگر بخواهد آيه ای مياورد تا گردن نهند

دلداری

پيامبر

3/4

8/3

عزت - مهربانی

صفات

خداوند

4/4

5/3

شعر- بنظر مشابه وحی ميآيد اما تفاوت آن ها عظيم است

سایر

حکمت

5/4

4/2

نکوهش لجاج و اصرار

کافران

مردم

6/4

8/1

عذاب کافران

جهنم

آخرت

7/4

 

 

درس: چگونه خداوند پيامبران را موفق و تکذيب کنندگان آنان را نابود مي کند.

 

 

درب پاراگراف 1- آیات 9-1: اي پيامبر صبر کن اوضاع مطلوب خواهد شد.

درب پاراگراف 2- آیات 68-10: اي پيامبر دشمنان تو از فرعون قوي تر نيستند صبر کن موفق خواهي شد.

درب پاراگراف 3- آیات 104-69: ای مسلمانان! مانند ابراهیم صراحت و ثبات داشته باشید تا موفق شوید.

درب پاراگراف 4- آیات 122-105: ای پیامبر! دشمنان تو نیز مانند قوم نوح از پا در خواهند آمد.

درب پاراگراف 5- آیات 140-123: ای پیامبر! دشمنان تو نیز مانند قوم عاد از پا در خواهند آمد.

درب پاراگراف 6- آیات 159-141: ای پیامبر! دشمنان تو نیز مانند قوم ثمود از پا در خواهند آمد.

درب پاراگراف 7- آیات 175-160: اي پيامبر! دشمنانت نیز مانند قوم لوط از پا در خواهند آمد.

درب پاراگراف 8- آیات 191-176: اي پيامبر دشمنان تو نيز مانند سران شعیب از پا در خواهند افتاد.

درب پاراگراف 9- آیات 199-192: اي پيامبر، مطمئناً چون بر حق هستي موفق خواهي شد.

درب پاراگراف 10- آیات 209-200: اي پيامبر ايمان نياوردن مخالفان تو را سست نکند.

درب پاراگراف 11- آیات 220-210: اي پيامبر در مقابل تکذيبگران چنان و در مقابل پيروانت چنين باش.

درب پاراگراف 12- آیات 227-221: اي مسلمانان دلگرم باشيد که پيامبر شما بر حق است.

 

سوره یونس

 

آيه

عنوان اصلی

عنوان فرعی

شرح

تعدادکلمه

1

قرآن

توصيف

آيات کتاب حکيم

5

2

مردم

کافران

تعجب از اينکه «رسول» بشری است از جنس خودشان و گفتند ساحر است

26

3

خداوند

افعال

آفرينش آسمانها و زمين- تدبير امور- ربوبيت

29

ق4

خداوند

افعال

رجوع کلی بسوی او- آفرينش و اعاده- جزا به عدالت

17

ق4

آخرت

جهنم

کافران- عذاب

11

6-5

خداوند

افعال

آفتاب- ماه- نجوم- اختلاف شب و روز

37

7

مردم

کافران

توصيف- اميد لقاء خدا را ندارند- به زندگی دنيا راضی شده و به آن اطمينان يافته اند و از آيات خدا غافلند

15

8

آخرت

جهنم

کافران- مأوی

6

10-9

آخرت

بهشت

مومنان- توصيف نعمتها

38

12-11

مردم

انسان

حکمت- اگر به ميل انسان (شری را که در آن تعجيل می کنند) عمل کرده بوديم نابود ميشدند... اگر به انسان ناراحتی برسد دعا ميکند وقتيکه برطرف شد انگار نه انگار...

46

14-13

مردم

گذشتگان

حکمت- قبلی ها را هلاک کرديم (در اثر ظلمشان) وشما را جانشينان آنها قرار داديم تا شما چه کنيد

31

ق15

مردم

کافران

ميگويند قرآنی غير از آن بياور

16

ق15

پيامبر

ارشاد

بگو مرا نرسد از پيش خود قرآن را تغيير دهم - وحی است

21

16

پيامبر

ارشاد

بگو اگر خدا نميخواست اين قرآن را بر شما نميخواندم

18

18-17

مردم

کافران

ظلم- افترا به خدا- عبادت غير خدا

44

19

حکمت

مردم

فلسفه تاريخ- مردم يکجور بودند اما اختلاف کردند اگر تقدير نبود نابود ميشدند

18

20

مردم

کافران

ميگويند چرا معجزه ای نمی آورد

17

23-21

مردم

انسان

وقتيکه نعمت برسد مکر ميکنند، وقتی ناراحتی برسد دعا ميکنند، وقتی که ناراحتی رفع ميشود دوباره ظلم ميکنند

92

24

حکمت

مثال

زندگی دنيا مانند کشاورزی است، آبی میآيد محصول پيدا ميشود، سپس ممکن است خشک شود،

50

26-25

آخرت

بهشت

برای مومنان

31

27

آخرت

جهنم

کافران- روی سياه- جاودانگی در عذاب

28

30-28

آخرت

قيامت

از کافران خواسته ميشود شرکاء را نشان دهند و... و... حقيقت آشکار ميشود

51

32-31

پيامبر

ارشاد

تعليم- محاجه با کافران
(از آنها بپرس چه کسی... )

43

33

حکمت

مردم

کافران- فسق سبب کفر است

10

35-34

پيامبر

ارشاد

بگو... (رد مواضع فکری کافران)

45

36

مردم

کافران

جز از گمان پيروی نمی کنند

18

38-37

قرآن

تبيين

حق- تفسير آن کتاب- اگر ميتوانيد سوره ای مانند آن بياوريد

41

39

مردم

کافران

تکذيب کردند چيزی را که علمش را پيدا نکردند

19

40

مردم

انسان

بعضی ايمان می اورندو بعضی ايمان نمی آورند

12

41

پيامبر

ارشاد

چنين بگو...

15

43-42

مردم

کافران

گوش ميدهند اما نمی شنوند، نگاه ميکنند اما نمی بينند،

22

44

حکمت

انسان

خداوند ظلم نمی کند بلکه انسان به خودش ظلم ميکند

10

46-45

آخرت

قيامت

بنظران ميرسد در دنيا باندازه چند ساعتی از روز توقف کرده اند

39

47

حکمت

پيامبران

وقتی رسولشان آمد بين آنها به انصاف قضاوت ميشود

12

53-48

پيامبر

ارشاد

چنين بگو- آخرت حق است اما وقتش را نميدانم

81

54

آخرت

قيامت

کافران- فديه فايده ای ندارد - پشيمانيشان را پنهان ميکنند

24

56-55

خداوند

صفات

مالکيت مطلق- صدق وعد- احياء و اماته

23

57

مردم

انسان

خطاب - بسوی شما آمد پندی از جانب پروردگارتان که شفای قلب ها است

15

59-58

پيامبر

ارشاد

بگو.. آيا از طرف خدا اجازه داريد که حلال و حرام تعيين ميکنيد

30

60

پيامبر

ارشاد

فکر ميکنی گمان اينها راجع به خدا چيست ؟

19

61

پيامبر

ارشاد

همه حالاتت زير نظر ماست

38

64-62

مردم

مومنان

دلگرم باشند، نه بترسند و نه اندوهگين باشند، در دنيا و آخرت،

28

65

پيامبر

دلداری

اندوهگين مباش، عزت از آن خداست

10

68-66

خداوند

صفات و افعال

مالکيت مطلق-شب و روز - غنا

65

69

پيامبر

ارشاد

بگو افترا به خدا رستگاری ندارد. برخورداريی در دنيا دارد سپس بازگشت بسوی ماست

21

73-70

پيامبران

نوح

دعوت- تکذيب نابودی آنها و نجات مومنان

71

74

پيامبران

مختلف

دعوت - تکذيب

22

93-75

پيامبران

موسی

دعوت- تکذيب- نابودی مکذبان

309

95-94

پيامبر

هشدار

شک نداشته باش... مبادا به مکذبان نزديک شوی

33

96-97

پيامبر

ارشاد

تعليم حکمت - آنها که کلمه پروردگارت بر آنها فرود آمده هر معجزه ای هم که بياوری ايمان نمی آورند

17

98

پيامبران

يونس

چرا جامعه ای- غير از قوم يونس- نبود که ايمان آورند و عذاب از آنها برطرف شود و مدتی بمانند

23

100-99

حکمت

انسان

ايمان بدست خداست، هر کس را نميرسد که ايمان آورد

28

101-109

پيامبر

ارشاد

چنين بگو و چنين کن. ای مردم عقايدم چنين است. توکل کن. حکمت بگو. صبر کن. از وحی پيروی کن.

167

جمع

1957

 

جدول درج­ها

درصد

شرح

عنوان فرعی

عنوان اصلی

شماره

6/28

چنين بگو : (پيشبرد ابلاغی رسالت)

ارشاد

پيامبر

1/4

8/21

دعوت قومشان- تکذيب آنها توسط  قومشان- نابودی مکذبان و نجات پيروان

مختلف

پيامبران

2/4

6/20

بخش بی منطق درون آدمی بطور بالقوه او را به کفر و ظلم و... سوق ميدهد

کافران

مردم

3/4

5/11

پرده ها کنار ميرود و حقايق آشکار ميشود و کافران ميفهمند که ضرر بزرگ را کرده اند

قيامت

آخرت

4/4

7/8

آفرينش- تدبير جهان

افعال

خداوند

5/4

5/6

کار همه چيز از جمله انسان نظام مند است او نبايد به خويش ظلم کند و شيفته زندگی دنيا شود

انسان

حکمت

6/4

3/2

اگر می توانید کتابی مانند آن بیاورید

حجیت

قرآن

7/4